twitter

image1 image1 image1 image1

Wykorzystanie wyników PT/ILC  na potrzeby urzędowej kontroli pasz

Waldemar Korol, Grażyna Bielecka, Jolanta Rubaj

Zgodnie z art. 33 ust.2c rozporządzenia 882/2004 krajowe laboratoria referencyjne są zobowiązane do organizowania badań porównawczych i zapewnienia późniejszych zastosowań wyników takich badań.

Krajowe Laboratorium Pasz KLP organizuje od 2004 r. badania biegłości (PT) i porównania międzylaboratoryjne (ILC) z udziałem krajowych laboratoriów upoważnionych do badań pasz w ramach urzędowego nadzoru. Przeprowadzono 14 badań biegłości (PT) i 24 porównania międzylaboratoryjne (ILC). Badania biegłości obejmowały podstawowe składniki pokarmowe: wilgotność, popiół, białko, tłuszcz, tłuszcz po hydrolizie, włókno, skrobięi cukry.  Badano także włókno obojętno detergentowe (aNDF), włókno kwaśno detergentowe (ADF) i ligninę(ADL) oraz  makroelementy (chlorki, P, Ca, Mg, Na, K) i mikroelementy (Fe, Mn, Zn, Cu) w materiałach i mieszankach paszowych. Od roku 2008 rozszerzono badania biegłości na premiksy. Badania premiksów wykonywano  w zakresie oznaczania witamin (witamina A, E, B2), składników mineralnych (wapń, chlorki (jako Cl-), fosfor, magnez, sód, potas, żelazo, mangan, cynk, miedź, selen, jod, kobalt) i substancji niepożądanych i szkodliwych (arsen, fluor, kadm, ołów). Od roku 2009 badania witamin prowadzono w ramach porównań międzylaboratoryjnych ILC (witaminy A, E, B1, B2, D3). W ramach ILC badano ponadto    tryptofan (od roku 2009 pozostałych 17 aminokwasów), etoksyquin, selen, jod, mocznik, energię metaboliczną mieszanek paszowych dla drobiu, fluor, azotyny, gossypol, liczbę kwasowąi nadtlenkowąw tłuszczach. W przeprowadzonych PT i ILC zbadano 70 próbek materiałów paszowych, mieszanek paszowych pełnoporcjowych i uzupełniających MPU oraz premiksów.  Wykonano łącznie 6516 analiz.

Wyniki PT/ILC zostały wykorzystane do potwierdzenie kompetencji laboratoriów ZHW i innych upoważnionych do wykonywania badańw ramach urzędowego nadzoru.

Ponadto wyniki badań wykorzystano do szacowania obciążenia metody (błąd systematyczny – bias) i niepewności pomiarów. Niepewność szacowano na podstawie dwóch podejść:

— na podstawie odchylenia standardowego odtwarzalności SDR z PT/ILC, które zgodnie z wytycznymi akredytacji europejskiej EA-04/16 może być uznane jako standardowa niepewność złożona (niepewność rozszerzona U = 2 x SDR).

—na podstawie obciążenia metody obliczonego z badańPT/ILC z wykorzystaniem odtwarzalności wewnątrzlaboratoryjnej, obliczonej na podstawie kart kontrolnych lub z rozstępu (wg podręcznika Nordtest).

 

Przy szacowaniu niepewności pomiaru składników pasz na podstawie wyników PT/ILC, niezbędna jest ocena precyzji PT/ILC. Jako kryterium oceny przyjęto wskaźnik Horrat (H) obliczony przy wykorzystaniu równań Horwitz’a. Jeżeli wartość wskaźnika Horrat mieściła sięw granicach 0,5 < H < 2, uznawano oceniane PT/ILC za wystarczająco precyzyjne. Jeżeli H > 2 wyniki PT/ILC nie były uwzględniane do szacowania niepewności pomiaru. Ponadto, z oczywistych powodów, do szacowania obciążenia metody i niepewności mogą być brane pod uwagę tylko zadowalające wyniki laboratorium uczestniczącego w PT, o wskaźniku z <2 (korzystnie 1).

W nowym Przewodniku Eurachem/CITAC Guide CG 4 (2012) nt. obliczania niepewności pomiarów analitycznych, wskazano na możliwość wykorzystaniu wyników PT do oceny niepewności. Zaletą tego podejścia jest podobieństwo badanych matryc do spotykanych w badaniach rutynowych, wadąjest często brak możliwości wykazania spójności pomiarowej. Podejście to jest jednak wystarczające do praktycznych zastosowań.

Niepewności obliczone na podstawie podwojonego odchylenia standardowego (U = 2 x SDR) okazały sięw dużym stopniu zgodne z wynikami uzyskiwanymi przez laboratoria zagraniczne (VDLUFA - Niemcy, Węgry), wskazując na porównywalny poziom kompetencji.

Szczegółowe postępowanie przy obliczaniu niepewności na podstawie podejścia doświadczalnego międzylaboratoryjnego i przy wykorzystaniu wyników PT podano w Raporcie Technicznym Eurolab nr 1/2007 i w podręcznika Nordtest TR 537 (Biuletyn POLLAB Nr 2/51/2008), a także w wydanej ostatnio normie ISO 11352 : 2012. Obliczone na podstawie tego podejścia niepewności porównano z obliczonymi wg GUM.

Znajomość niepewności pomiaru jest niezbędna do wyrażania wyników pomiaru składników paszy lub substancji niepożądanych w sprawozdaniu z badań zgodnie z wymaganiami normy ISO 17025. W szczególności służy do oceny maksymalnych zawartości dodatków paszowych w mieszankach paszowych, oceny zawartości substancji niepożądanych w stosunku do wymagań określonych w przepisach (rozporządzenie Komisji 939/2010) i oceny zgodności wyników badań z deklaracją podanąna etykiecie.

W części A rozporządzenia 939/2010 dopuszczalne tolerancje dla składników pokarmowych i energii zawierają tolerancje techniczne i analityczne (niepewności rozszerzone). Odnoszą się zatem do dopuszczalnych odchyleńw produkcji i błędów analitycznych. W tym przypadku do oceny zgodności wystarczy potwierdzenie, że uzyskany średni wynik mieści sięw granicach dopuszczalnych tolerancji podanych w rozporządzenia Komisji 939/2010 w części A.

Wartości dotyczące dodatków paszowych w części B załącznika do rozporządzenia Komisji 939/2010 odnoszą się tylko do tolerancji technicznych producenta, tj. maksymalnych akceptowanych błędów wytwarzania paszy (np. błędy homogeniczności, utraty aktywności składnika w końcu okresu przechowywania). Niepewności pomiarów muszą zatem być wzięte pod uwagę w celu sprawdzenia wartości deklarowanych przez producenta. Jeżeli przedział niepewności pomiaru podany z wartością średniąi przedziałtolerancji technicznej mają część wspólną, wynik badania należy ocenić jako zgodny z deklaracją. Podobnie, jeżeli maksymalna zawartość dodatku w mieszance paszowej mieści się w przedziale niepewności wyniku, wynik jest interpretowany jako zgodny  z wymaganiami.

W przypadku substancji niepożądanych, zgodnie z rozporządzeniem 152/2009 (3), wynik należy uznać za niezgodny tylko w takim przypadku, gdy dolna granica przedziału tolerancji analitycznej (niepewności) jest powyżej maksymalnej zawartości.

Podane przykłady oceny kompetencji laboratoriów, upoważnionych do badań pasz w ramach urzędowego nadzoru i szacowania niepewności badania składników pasz na podstawie wyników PT/ILC, potwierdzają zgodność przyjętego postępowania z wymaganiami rozporządzenia 882/2009.