twitter

image1 image1 image1 image1

Aktualne zagadnienia kontroli przetworzonego białka zwierzęcego w łańcuchu paszowym i żywieniu

Anna Weiner, Ilona Paprocka, Agata Gołębiowska, Krzysztof Kwiatek

Wystąpienie epidemii gąbczastej encefalopatii bydła (BSE) spowodowało wprowadzenie szeregu aktów prawnych mających na celu ograniczenie stosowania przetworzonego białka zwierzęcego w żywieniu zwierząt gospodarskich. Pierwszy zakaz, wprowadzony w Wielkiej Brytanii 18 lipca 1988 r., dotyczył stosowania mączek mięsno-kostnych pochodzących od przeżuwaczy w żywieniu bydła. Z początkiem lipca 1994 r. wprowadzono zakaz karmienia bydła, owiec, kóz mączką mięsno-kostną ze ssaków. Następnie w 2001 r. wstrzymano całkowicie stosowanie przetworzonego białka zwierzęcego w paszach dla zwierząt hodowlanych przeznaczonych na produkcję żywności. Wyjątek stanowi mączka rybna, którą dopuszczono do karmienia zwierząt innych niż przeżuwacze. W kolejnych latach wprowadzano akty prawne precyzujące zakaz stosowania produktów pochodzenia zwierzęcego w żywieniu.

Ze względu na fakt, że obowiązujące przepisy (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, Rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011) nie przewidują tolerancji, obecność zabronionych składników pochodzenia zwierzęcego w paszach stanowi naruszenie zakazu paszowego.

Od 1 czerwca 2013 r. będzie obowiązywało nowe Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 56/2013 z dnia 16 stycznia 2013 r. zmieniające załączniki I i IV do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii, które zakazuje karmienia przeżuwaczy dizasadowym fosforanem wapnia i trizasadowym fosforanem wapnia pochodzenia zwierzęcego oraz mieszankami paszowymi zawierającymi
te produkty.

Zgodnie z tymi przepisami przeżuwacze można karmić następującymi materiałami pochodzenia zwierzęcego:

- mlekiem i produktami na bazie mleka, produktami pochodnymi mleka,

- siarą oraz produktami z siary,

- jajami i produktami jajecznymi,

- kolagenem i żelatyną pochodzącymi od zwierząt innych niż przeżuwacze,

- hydrolizatami białkowymi pochodzącymi z części zwierząt innych niż przeżuwacze lub ze skór i skórek przeżuwaczy.

 

Ponadto w żywieniu nieodsadzonych przeżuwaczy można stosować preparaty mlekozastępcze wytworzone z mączki rybnej.

Natomiast pozostałe zwierzęta gospodarskie można karmić:

- hydrolizatami białkowymi pochodzącymi ze zwierząt innych niż przeżuwacze lub ze skór i skórek przeżuwaczy,

- mączką rybną

- dizasadowym fosforanem wapnia i trizasadowym fosforanem wapnia

- produktami z krwi pochodzącymi od zwierząt innych niż przeżuwacze.

 

Zgodnie z tym rozporządzeniem w żywieniu zwierząt akwakultury można stosować przetworzone białka zwierzęce inne niż mączka rybna pochodzące od zwierząt nieprzeżuwających.

Ważna zmiana dotyczy żywienia zwierząt gospodarskich materiałami paszowymi pochodzenia roślinnego zanieczyszczonymi nieznaczną ilością drzazg kostnych pochodzących od niedozwolonych gatunków zwierząt. Obecnie możliwe jest skorzystanie z takiego odstępstwa po przeprowadzeniu oceny ryzyka, która potwierdziła, że istnieje znikome zagrożenie dla zdrowia zwierząt. Ocena ryzyka musi uwzględniać przynajmniej następujące elementy:

- stopień zanieczyszczenia

- charakter i źródło zanieczyszczenia,

- zamierzone wykorzystanie zanieczyszczonej paszy.

               

Ponadto Rozporządzenie Komisji (WE) nr 142/2010 określa wymagania dla tłuszczy paszowych oraz hydrolizatów białkowych. Zgodnie z wytycznymi zawartość nierozpuszczalnych zanieczyszczeń stałych w tłuszczach paszowych pochodzących z przeżuwaczy nie powinna przekraczać 0,15%, a w odniesieniu do hydrolizatów białkowych pochodzących z przeżuwaczy masa cząsteczkowa nie powinna przekraczać 10 000 Da.

Na początku 2013 roku zostało wydane nowe Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 51/2013 z dnia 16 stycznia 2013 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 152/2009 w odniesieniu do metod analitycznych oznaczania składników pochodzenia zwierzęcego do celów urzędowej kontroli pasz. Do tej pory jedyną uznaną, referencyjną metodą badania pasz w kierunku obecności przetworzonego białka pochodzenia zwierzęcego była metoda mikroskopowa. Obecnie do wykrywania składników pochodzenia zwierzęcego można stosować również łańcuchową reakcję polimerazy (PCR).

W odniesieniu do metody mikroskopowej zmianie uległo przygotowanie próbki do analizy. Obecnie w celu rozdzielenia próbki na osad i flotat pobierane jest 10 g. Ponadto dokładnie określona jest ilość preparatów, która ma zostać poddana obserwacji podczas badania. Zgodnie z rozporządzeniem jedna obserwacja ma obejmować 6 preparatów. Zmianie uległo również końcowe formułowanie wyniku. Ostateczny wynik badania uzależniony jest od ilości zaobserwowanych elementów pochodzenia zwierzęcego oraz powinien zawierać informacje jakiego typu materiał został poddany analizie (osad, flotat, surowiec) i ilość oznaczeń. Zgodnie z nowym rozporządzeniem są trzy sposoby formułowania wyniku, zależnie od ilości fragmentów pochodzenia zwierzęcego stwierdzonych podczas analizy. Jeżeli w badaniu nie stwierdzono obecności elementów zwierzęcych, to wynik formułowany jest w następujący sposób: „przy użyciu mikroskopu optycznego w badanej próbce nie wykryto żadnych cząstek pochodzących ze zwierząt lądowych/ryb”. Jeżeli podczas oznaczenia stwierdzono średnio od 1 do 5 elementów zwierzęcych, to wynik formułowany jest następująco: „używając mikroskopu optycznego w badanej próbce wykryto średnio nie więcej niż 5 cząstek pochodzących ze zwierząt lądowych/ryb. Cząstki zostały zidentyfikowane jako....(kości, chrząstki, mięśnie, sierść, rogi/ości, rybie łuski, chrząstki, otolit, skrzela). Ta niewielka obecność – poniżej granicy wykrywalności metody mikroskopowej – oznacza, że nie można wykluczyć ryzyka wyniku fałszywie dodatniego”. Natomiast w przypadku wykrycia średnio ponad 5 cząstek zwierzęcych danego rodzaju wynik przedstawiany jest następująco: „używając mikroskopu optycznego w badanej próbce wykryto średnio ponad 5 cząstek pochodzących ze zwierząt lądowych/ryb. Cząstki zostały zidentyfikowane jako...(kości, chrząstki, mięśnie, sierść, rogi/ ości, rybie łuski, chrząstki, otolit, skrzela)”.

Jako metodę uzupełniającą metodę mikroskopową w rozporządzeniu wskazano łańcuchową reakcję polimerazy (PCR). Metoda została opracowana w Laboratorium Referencyjnym Unii Europejskiej. W lutym 2012 roku zakończono badania walidacyjne metody wykrywania i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka pochodzącego od przeżuwaczy z zastosowaniem techniki Real-Time PCR.

Konieczność stosowania dwóch metod analitycznych wynika z faktu, że mikroskopowa metoda referencyjna nie pozwala na wykrycie obecności niektórych składników pochodzenia zwierzęcego, tj. serwatka i mleko w proszku, plazma suszona, tłuszcz, składniki kolagenowe czy produkty z jaj. Natomiast przy użyciu metody PCR istnieje możliwość uzyskiwania poprawnych wyników niezależnie od obecności składników o charakterystycznej strukturze morfologicznej, również produktów, których obecności nie można potwierdzić metodą referencyjną. Przy zastosowaniu metody PCR w przypadku obecności mleka w proszku, serwatki, produktów z krwi lub tłuszczu bez deklaracji, istnieje duże prawdopodobieństwo otrzymania wyniku fałszywie dodatniego. Analizując rezultaty otrzymane wyłącznie za pomocą techniki PCR nie można stwierdzić pochodzenia białka, czy jest to np. białko mleka w proszku czy mączki mięsno-kostnej. Dodatkowo na przebieg reakcji PCR może wpływać wiele czynników powodując znaczne jej zahamowanie, np. dodatek preparatów witaminowo-mineralnych.

Podsumowując, prowadzone są intensywne prace nad uchyleniem zakazu stosowania przetworzonego białka zwierzęcego w żywieniu tych zwierząt, które jest w dalszym ciągu ograniczane brakiem metod pełnego określania gatunkowości PAP.