twitter

image1 image1 image1 image1

Wpływ niskich dawek substancji niepożądanych   w materiałach i dodatkach paszowych na zdrowie zwierząt

Maciej Gajęcki, Magdalena Gajęcka

W ostatnich latach, klasyczny paradygmat dawka-odpowiedź (zależność odpowiedzi na dawkę lub odpowiedzi na narażenie – OD – the dose-response relationship, or exposure–response relationship), został zakwestionowany przez „hipotezę niskiej dawki”. Dotyczy to w szczególności, chemikalii hormonalnie aktywnych. Chemikalii powodujących zaburzenia hormonalne (endocrine disruptors – EDs) i/lub powodujących zaburzenia endokrynne, które mogą wywierać wpływ niskiej dawki. Może to mieć miejsce podczas narażenia substancjami niepożądanymi, które są obecne w materiałach spożywczych czy paszowych w niskich dawkach powodując niejednoznaczne krzywe reakcji na dawkę (non-monotonic dose-response – NMDR) w kształcie litery U lub w formie odwróconej litery U (hormeza). Odnosząc się do hipotezy NMDR to ta niejednoznaczna współzależność między dawką a reakcją, nie pozwala, na prostą (bezpośrednią) jednoznaczną (monotoniczną) ekstrapolację oceny ryzyka reakcji (objawów klinicznych czy wyników laboratoryjnych) z wysokich dawek na niskie dawki. Z punktu widzenia praktyk biomedycznych, coraz bardziej interesujące staje się pojęcie najniższej dawki. Dawki, którą zaczynamy rozumieć, jako dawkę wywołującą odwrotny efekt, do którego wcześniej byliśmy przygotowywani. Dlatego zrozumienie sposobu działania, co powinno być wymogiem podczas podejmowania decyzji, z myślą o skutkach końcowych dla wybranego celu. Przykładem tego mogą być substancje powodujące zaburzenia endokrynologiczne, które zakwestionowały tradycyjne pojęcia w toksykologii, a szczególnie dogmat, że „dawka czyni truciznę”, ponieważ EDCs wywołują określone zmiany w niskich dawkach, które nie mają miejsca przy wyższych dawkach. I tak, wśród wielu czynników niepożądanych obecnych w paszach znajdują się, mikotoksyny, wywołujące i/lub podtrzymujące stany zapalne jelit w organizmach genetycznie predysponowanych. Mikotoksynowa hipoteza rozszerza istniejącą listę czynników etiologicznych stanów zapalnych i nadwrażliwości immunologicznej jelit. Przedstawioną sugestię oparto na znajomości właściwości wielu mikotoksyn (doksyniwalenolu, fumonizyny B1, patuliny, toksyny T-2 i zearalenonu), realistycznym określeniu dawek powodujących kluczowe zmiany w jelitach i funkcji miejscowego układu immunologicznego, jak również na znajomości składu flory bakteryjnej jelit, produkcji śluzu, znaczenia i funkcji bariery jelitowej, przemieszczaniu bakterii, znaczeniu bakterii probiotycznych oraz wrodzonej i nabytej jelitowej odporności.