twitter

Jak spełnić wymagania określone w DAB-07?

How to meet requirements determined by DAB-07?

Waldemar Korol, Jolanta Rubaj, Grażyna Bielecka

Instytut Zootechniki – Państwowy Instytut Badawczy
Krajowe Laboratorium Pasz

Dokument DAB-07 precyzujący wymagania szczegółowe dotyczące akredytacji laboratoriów badawczych, zwłaszcza wymagania w obszarze regulowanym, stwarza nadal problemy i pytania w jakim stopniu należy spełniać wymagania związane z pobieraniem i przygotowaniem próbek oraz metodami badań i oceną zgodności z wymaganiami.

Aby ocenić wymagania DAB-07 należy zwrócić przede wszystkim uwagę na cel badań na etapie przyjęcia próbki do laboratorium. W nawiązaniu do celu badań, laboratorium powinno uzyskać od klienta informacje dotyczące sposobu pobierania próbki i stosowanej procedury. W obszarze regulowanym, w przypadku gdy wynik badania służy do oceny zgodności, pobieranie próbek powinno być przeprowadzone w oparciu o rozporządzenia, normy lub uznane procedury dostosowane do celu badań.

Cel badań powinien być określony przez klienta w umowie (zleceniu) na badania. Przykładowe cele badań to: (i) ocena zgodności z wymaganiami (znamy wymagania, mamy informacje o produkcie i chcemy to potwierdzić - kontrola urzędowa, kontrola wewnętrzna, sprawdzanie produktu przez odbiorcę pod kątem zgodności z etykietą), (ii) cel poznawczy (nie mamy pełnych danych: monitorowanie nowego materiału paszowego, nowego procesu obróbki paszy, nowego produktu), inne (np. optymalizacja procesów technicznych połączona ze specyficznym sposobem pobierania próbki – badanie homogeniczności – próbka seryjna).

 Cel badania powinien determinować zaproponowanie klientowi stosownych metod badań oraz informacji w zakresie pobierania próbek.  Informacje w tym zakresie powinny być zamieszczone we wzorze umowy (zlecenia) na stronie internetowej laboratorium z zaznaczeniem odpowiedniej opcji. Klient powinien mieć też dostęp do niezbędnych wyjaśnień pozwalających na wybór celu badań i podanie właściwego sposobu pobierania próbki (jeśli jest znany).

Do oceny zgodności z wymaganiami, w przypadku gdy wynik badania może być podstawą podjęcia decyzji, należy pobierać próbki paszy zgodnie z rozporządzeniem Komisji nr 691/2013 (obowiązujące od 1 stycznia 2014 r.)  i stosować oficjalne metody badań podane w rozporządzeniu Komisji nr 152/2009. Możliwe jest stosowanie metod alternatywnych w zakresie pobierania próbek pasz (norma PN ISO 6497  Pasze – Pobieranie próbek) i w zakresie wykonywanych badań (metoda alternatywna pozwala na badanie specyficznej matrycy paszowej trudnej lub niemożliwej do  wykonania metodą oficjalną – np. badanie wody metodą Karla-Fishera, badanie wody metodą wagosuszarki, stosowanie do badania rtęci metody ASA z systemem tworzenia amalgamatu - analizator rtęci typu AMA i inne). Metody alternatywne powinny być sprawdzone pod kątem zgodności wyników z otrzymanymi metodami oficjalnymi i akceptowane przez GLW. Sprawdzenie zgodności wyników metod alternatywnych z wynikami metod oficjalnych jest zadaniem laboratoriów referencyjnych.   W przypadku braku metod oficjalnych należy stosować metody badań zgodnie z „zasadą kaskady” zalecaną w rozporządzeniu PEiR nr 882/2004.

Klient może nie podać metody pobierania próbek. Laboratorium w takim przypadku powinno to zaznaczyć w sprawozdaniu (brak danych).  Możliwość wykorzystania takiego wyniku badań jest ograniczona. Jeżeli laboratorium nie pobiera próbek lub klient przysyłający próbkę do laboratorium nie zamieszcza wymaganych informacji w zakresie pobierania próbki, jest zobowiązane zaznaczyć w sprawozdaniu, że wynik  badania dotyczy próbki (np. próbka materiału paszowego - kukurydza).

Laboratoria funkcjonujące w obszarze regulowanym w wielu przypadkach stosują metody oficjalne jednak w formie procedur badawczych (taka forma była w latach  poprzednich akceptowana przez PCA). Zgodnie z nowym wymaganiem DAB-07, do dnia 1 listopada 2014 r. laboratoria powinny sprawdzić zgodność metod zawartych w procedurach z metodami oficjalnymi (np. z zamieszczonymi  w zał. III rozporządzenia KE 152/2009) i na zbliżający się audyt PCA przygotować stosowne zmiany w swoim zakresie akredytacji. Zaleca się aby był sporządzony stosowany dokument potwierdzający, że laboratorium dokonało takiej oceny, np. w formie audytu wewnętrznego. Również w podanym terminie powinien być sporządzony w uzasadnionych przypadkach wykaz metod alternatywnych.

Słowa kluczowe: badanie pasz, metody, pobieranie próbek, ocena, zgodność z wymaganiami PCA.

Key words: feed testing, methods, sampling, opinion, assessment, requirements of Polish accreditation body.