twitter

Czynniki kształtujące wartość  paszową ziarna pszenżyta. Factors shaping the feed value of triticale grains

Bogusława Jaśkiewicz

Zakład Uprawy Roślin Zbożowych, Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa- Państwowy Instytut

Badawczy, Czartoryskich 8, 24-100 Puławy

s. 65-76

Streszczenie. Zbiory pszenżyta są głównie wykorzystywane na cele paszowe. Ziarno pszenżyta stosuje się w żywieniu wszystkich gatunków zwierząt gospodarskich. O wartości pokarmowej ziarna pszenżyta w żywieniu zwierząt decydują zawarte w nim składniki pokarmowe i ich strawność, skład aminokwasowy białka oraz skład chemiczny ziarna. Wartość pokarmowa ziarna uzależniona jest od genotypu i warunków środowiskowych. Dodatkowym argumentem przesądzającym o znaczeniu pszenżyta jako paszy jest niższa kapitałochłonność produkcji, mniejsze wymagania przedplonowe i siedliskowe. Ponadto technologia uprawy pszenżyta na paszę jest stosunkowo dobrze rozpoznana przez rolników, szczególnie w rejonach wyróżniających się również dużą koncentracją produkcji  drobiu, trzody chlewnej i bydła. W związku ze specjalizacją produkcji rolniczej i jej regionalnym zróżnicowaniem zainteresowanie uprawą pszenżyta może być także potęgowane pozytywnymi opiniami producentów zwierząt.

Słowa kluczowe: pszenżyto, skład chemiczny, składniki pokarmowe, alilorezorcynole

Summary. Triticale is mainly used for feed purposes. Its grains are used in the feeding of all livestock species. The nutritional value of triticale grains in animal feed is determined by the nutrient content and their digestibility, the amino acid composition of the protein, and the chemical composition of grains. The nutritional value of the grains depends on a genotype and environmental conditions. Another argument to use triticale as feed are the economic and organizational aspects, especially a lower cost of production as well as lower cultivation and habitat requirements. Moreover, farmers are fairly familiarized with the technology of cultivation of triticale for feed purposes, particularly in the areas with a high concentration of production of poultry, pigs, and cattle. Due to the tendency to specialize agricultural production and its regional diversification, the interest in growing triticale may grow also due to positive opinions of animal producers.

Key words: triticale, chemical composition, nutrients, alkylresorcinols

Piśmiennictwo

Bellato S., Ciccoritti R., Del Frate V. Sgrulletta  D. Carbone K.: Influence of genotype and environment on the content of 5-n alkylresorcinols, total phenols and on the antiradical activity of whole durum wheat grains. Journal of Cereal Science. 2013, 57, 162-169.

Biel W., Jacyno E.: Chemical composition and nutritivae value of Spring hulled barley varieties. Bulgarian J. of Agric. Sci. 2013, 19(4), 721-727.

Boros D., Fraś A., Gołębiewska k., Gołębiewski D., Paczkowska o., Wiśniewska M.: Wartość odżywcza i właściwości prozdrowotne ziarna odmian zbóż i nasion rzepaku zalecanych do uprawy w Polsce. Monografia pod red. Boros D. i Fraś A. Monografie i Rozprawy, IHAR-PIB. 2015, 49, 1-119.

Brzozowska I.: Wpływ herbicydów i sposobu nawożenia azotem na zawartość makroelementów w ziarnie pszenżyta ozimego. Pam. Puł., 2006, 142, 9-17.

Brzozowska I., Brzozowski, J., Hruszka M.: Effect of various methods of weed control and nitrogen fertilisation on biological value of winter triticale grain protein. Fragm. Agron., 2009, 26 (2), 16-25.

Brzozowski J., Brzozowska I.: Wpływ zabiegów ochronnych i łączonych ochronno-nawozowych na zawartość makroelementow w ziarnie pszenicy ozimej. Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 2001, 478, 113-120.

Buraczyńska D., Ceglarek F.: Plonowanie pszenżyta ozimego w zależności od przedplonu. Fragm. Agron., 2009, 26(1), 9-18.

Czaban J., Sułek A., Pecio Ł., Żuchowski J., Podolska G.: Effect of genotype and crop managment systems on phenolic acid content in winter wheat grain. Jornal of  Food, Agriculture end Environment. 2014, 11(3,4), 1201-1206.

Djekić V, Milovanović M., Staletić M., Perisić V.: Triticale implementation in nonruminant animals nutrition. Macedonian Journal of Animal Science, 2009, 2 (1), 41-48.

Domska  D., Kos J., Procyk Z., Rogalski L., Rytelewski A.: Porównanie wpływu zróżnicowanych dawek nawożenia azotem na zawartość białka i jego jakość w ziarnie pszenżyta, pszenicy i żyta uprawianych w północno- wschodniej Polsce. Zesz. Nauk. AR Szczecin, Rolnictwo LXV, 1997, 175, 91-97.

Domska D., Warechowska M.: Wpływ techniki uprawy pszenżyta na wartość produkcyjną plonu białka. Folia Univ. Agric. Stetin., 2006, 247, Agricultura 100, 45–48.

FAOSTAT. FAO Statistics Division. 2016. Available from:http://Faostat.fao.org.

 Idkowiak M., Kordas L.: Uproszczenia w uprawie roli i nawożenia azotem a jakość ziarna pszenżyta ozimego. Pam. Puł., 2005, 139, 47-53.

Jabłoński B., Gandecki R.: Wpływ różnej ilości wysiewu i zróżnicowanego nawożenia azotem na plony pszenżyta i innych zbóż. Fragm. Agron., 1987, 32(14), 19-30.

 Jaśkiewicz B.: Wpływ nawożenia azotem na plonowanie i jakość ziarna nowych odmian pszenżyta ozimego. Pam. Puł., 2010, 152, 95-103.

Jaśkiewicz B.:  Wpływ nawożenia azotem na plonowanie i zawartość białka w ziarnie odmian pszenżyta ozimego. Fragm. Agron., 2014, 31(1), 25-31.

Jaśkiewicz B., Kliza-Hołubowicz G.: Uprawa i wykorzystanie pszenżyta na paszę. IUNG Puławy. Instr. Upowszech., 2008, 145, 1-68.

 Jaśkiewicz B.: Regionalne zróżnicowanie produkcji pszenżyta. Rocz. Nauk. SERIA. 2016,  8(1), 98-104.

Jaśkiewicz B., Szczepanek M.: Crop management and variety have influence on alkylresolcinol content in triticale grain. Acta Agric. Scand. Section B, 2016, vol. 66,iss. 7, 570-574.

Knapowski T., Kozera W., Majcherczak E., Barczak B.: Wpływ nawożenia azotem i cynkiem na skład chemiczny i plon białka ziarna pszenżyta jarego. Fragm. Agron., 2010,  27(4), 45-55.

Koc  J.,  Szurpicka-Połtarzewska  Ł.: Wpływ przedplonu i nawożenia azotem na zawartość makroelementow w ziarnie i słomie pszenżyta ozimego. Cz. II. Fosfor, potas, magnez, wapń. Zesz. Nauk. AR Szczecin, , Rol., 1997, 175 (65), 171-176.

Kopiński J.: Tendencje zmian w intensywności produkcji rolniczej w Polsce w aspekcie potencjalnych oddziaływań środowiskowych. Zeszyty Naukowe SGGW. Problemy Rolnictwa Światowego. 2011, 11(1): 95-104.

Kozubek A., Tyman J.H.: Resorcinolic lipids, the natural nonisoprenoid phenolic amphiphiles and their biological activity. Che. Rev., 1999,  99, 1-25.

Kryńska B., Majda J., Kud K.:  Wpływ poziomu i sposobu stosowania azotu na plonowanie pszenżyta ozimego i zawartość makroelementow w ziarnie. Cz. II. Zawartość makroelementow w ziarnie pszenżyta ozimego. Fragm. Agron., 1997, 3, 353-358.

 Laudański Z., Mańkowski D., Rozbicki J., Samborski S.: Próba oceny interakcji ze środowiskiem wybranych odmian pszenżyta ozimego [X Triticosecale Wittmack). Folia Univ. Agric. Stetin. Agricultura. 2006, 247 (100), 97-112.

Lista Opisowa Odmian. Rośliny rolnicze. Zbożowe. COBORU. Słupia Wielka. 2016, ss.174,

 Lynch B.S., Delzell E.S. Bechtel D.H.: Texicology review and risk assessment of resorcinol: thyroid effects. Reg Toxicol Pharmacol, 2002, 36, 198–210.

Makarska  E.: Jakość  ziarna  odmian  pszenżyta  ozimego  w  warunkach  stosowania  wybranych herbicydow. Wyd. AR Lublin. Rozpr. habil., 1997, 205.

Małecka I., Blecharczyk A., Sawińska Z.: Wpływ sposobów uprawy roli i nawożenia azotem na plonowanie pszenżyta ozimego. Annales UMCS, Sec. E, 2004, 59(1), 259-267.

30.Matyka S., Karol W., Wojciak M.: Skład mineralny ziarna zbóż. Zesz. Nauk. WSR-P, Siedlce, ser. Zoot., 1993, 32, 51-55.

Mpofu A., Sapirstein H. D., Beta T.: Genotype and environmental variation in phenolic content, phenolic acid Composition and antioxidant activity of hard spring wheat. J. Agric. Food Chem., 2006, 54, 1265-1270.

Petkov K., Bobko K., Biel W., Jaskowska I.: Ocena ziarna pszenżyta ozimego na podstawie składu chemicznego, aminokwasowego oraz jakości białka. Folia Iniv. Agric. Stetin. Agricultura, 2006,  247 (100), 141-144.

Pisulewska E., Ścigalska B., Szymczyk B.: Porównanie wartości pokarmowej ziarna polskich odmian pszenżyta jarego. Zesz. Nauk. AR Szczecin, Ser. Rolnictwo, 2000, 206 (82), 219-224.

Rakowska M.: Wartość żywieniowa ziarna pszenżyta. Rozdział 13 w pracy zbiorowej „Biologia pszenżyta”, pod red. Cz. Tarkowskiego, PWN Warszawa, 1989,  340-351.

Ross A.B. Karnal-Eldin A., Amann P.: Dietary alkylresorcinola: absorption, bioactivities, and possible use as biomarkers of whole grain wheat – and rye – rich foods. Nutr. Rev., 2004, 62, 81-95.

Rynek Zbóż. Stan  i perspektywy. Analizy rynkowe. MRiRW, 2017.

Samborski S., Gozdowski D., Rozbicki J.: Wpływ nawożenia azotem na jakość ziarna odmian tradycyjnych i krótkosłomych pszenżyta ozimego. Fragm. Agron., 2008, 1(97), 372-390.

Shewry P. R.: Improving the protein content and composition of cereal grain. J. Cereal Sci., 2007, 46, 239-250.

Stankiewicz Cz. 1998. Studium nad plonowaniem i wartością paszową ziarna pszenżyta w warunkach Wysoczyzny Siedleckiej. WSRP Siedlce, Rozp. Nauk. 51, 1-99.

Stankiewicz Cz.: Skład aminokwasowy i wartość biologiczna białka pszenżyta jarego w zależności od gęstości wysiewu i stosowanych herbicydów. Acta Sci. Pol., Agricultura, 2005, 4(1), 127-139.

Wojtkowiak K.: Wpływ sposobu nawożenia azotem na jakość ziarna pszenżyta jarego odmiany Milewo. Cz. II. Plonowanie i zawartość składników mineralnych. Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 2014, 576, 217-226.

Zając T., Szafrański W., Gierdziewicz M., Pieniek J.: Plonowanie pszenżyta ozimego uprawianego po różnych przedplonach. Fragm. Agron., 2006, 23(2), 174-184.

Ziegler, J.U., Steingass, C.B., Longin, C.F.H., Würschum, T., Carle, R., Schweiggert, R.M.: Alkylresorcinol composition allows the differentiation of Triticum spp. having different degrees of ploidy. Journal of Cereal Science, 2015, 65, 244-251.

Żuchowski J., Jończyk K., Pecio L., Oleszek W. Phenolic acid concentrations in organically and conventionally cultivated spring and winter wheat. J. Sci. Food Agric., 2011, 91, 1089-1095.