twitter

Znaczenie owsa w żywieniu zwierząt. Importance of oats in animal nutrition

Alicja Sułek, Jerzy Grabiński

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – PIB w Puławach,

Zakład Uprawy Roślin Zbożowych, ul. Czartoryskich 8, 24-100 Puławy

s. 77-84

Streszczenie. Ziarno owsa w porównaniu z innymi zbożami charakteryzuje się dużą zawartością tłuszczu (dwu-, trzykrotnie większą), o korzystnym składzie kwasów tłuszczowych. Na uwagę zasługuje także białko owsa, które wyróżnia się wartością biologiczną. Białko owsa spośród wszystkich zbóż najbogatsze jest w aminokwasy egzogenne (41%) i frakcję globulinową (70%), co wpływa na jego wartość odżywczą. Ważnym składnikiem owsa decydującym o jego wartości energetycznej jest tłuszcz. Tłuszcz z ziarna owsa bogaty jest w nienasycone kwasy tłuszczowe, stanowiące około 80% wszystkich kwasów. Owies siewny zaliczany jest do niezwykle wartościowych zbóż, jednakże jego wykorzystanie jako paszy dla zwierząt monogastrycznych jest ograniczone ze względu na wysoką zawartość włókna. Ziarno owsa oplewionego jest bardzo dobrą paszą dla koni oraz dobrą paszą dla zwierząt przeżuwających (bydło, owce, kozy) i gęsi (w końcowej fazie ich tuczu). Niską wartość przedstawia to ziarno jako pasza dla świń i kur,  ze względu na zbyt wysoką dla nich zawartość trudno strawnego włókna. W żywieniu świń owies oplewiony nie powinien przekraczać 10-20 % udziału w paszy (większy udział dla starszych tuczników). Może być natomiast jedynym zbożem w żywieniu koni. Ziarno owsa nieoplewionego posiada niską zawartość włókna oraz najwyższą wśród wszystkich gatunków zbóż zawartość białka i tłuszczu. Dlatego jest ono bardzo dobrą paszą dla świń i drobiu oraz dobrą paszą dla zwierząt przeżuwających.

Słowa kluczowe: skład chemiczny ziarna, formy owsa, wartość paszowa

Summary. Oat grains are characterized by high fat content (two, three times higher) than other cereals, with a favorable composition of fatty acids. Also worth mentioning is oat protein, which is distinguished by its biological value. Among all cereals, oat protein is the most abundant in exogenous amino acids (41%) and globulin fraction (70%), which contributes to its nutritional value. Fat is an important component of oats, that determines its energy value. Oat grains are rich in unsaturated fatty acids, which account for about 80% of all acids. Oats is considered to be an extremely valuable cereal, however, its use as feed for monogastric animals is limited due to its high fiber content. The oat grain is a very good feed for horses and ruminants (cattle, sheep, goats) and geese (in the final stage of their fattening). However, this grain is of low value as feed for pigs and hens, due to its too high digestible fiber content. In pig diet, hulled oats should not exceed 10-20% of the feed (a larger percentage can be used for older pigs).The grains of naked oats has low fiber content and the highest protein and fat content among all cereals. That is why it is a very good feed for pigs and poultry and a good feed for ruminants.

Key words:  chemical composition on grain, forms of oats, nutritional value

Piśmiennictwo

Bartnikowska E., Lange E., Rakowska M. Ziarno owsa – niedoceniane źródło składników odżywczych i biologicznie czynnych. Część I. Ogólna charakterystyka owsa. Białka tłuszcze. Biuletyn Bartnikowska E., Lange E., Rakowska M. Ziarno owsa – niedoceniane źródło składników odżywczych i biologicznie czynnych. Część II. Polisacharydy i włókno pokarmowe, składniki mineralne, witaminy. Biuletyn IHAR, 2000b, 215: 223–237.

Burrows V.D., Cave N. A., Hamilton R. M. G. Breeding naked oat for food, feed and industrial purposes in Canada. Proceedings of the 4 th International Oat Conference. Adelaide, 1992: 64–68

Doehlert D.C., Moreau R.A, Weltir  R., Roth M.R., McMullen M.S. Polar lipids from oat kernels. Cereal Chem., 2010, 87: 467–474.

 Fabijańska M., Kosieradzka I., Bekta M. Owies nagi w żywieniu trzody chlewnej i drobiu. Część I. Owies nagi w żywieniu tuczników. Biul. IHAR, 2003, 229: 317–328.

 Gąsiorowki H.  Owies – chemia i technologia. PWRiL Poznań, 1995.

Gibiński D., Korus J. Prozdrowotne właściwości owsa i produktów owsianych. Żywność Nauka Technologia Jakość, 2005, 4(45): 49–60

Hanczakowski P. Fenole – substancje antyodżywcze czy prozdrowotne? Biul. Inf. Inst. Zoot., 2002, 4: 33– 9.

 Jaśkiewicz B., Sułek A.: Organizacyjno-ekonomiczne uwarunkowania produkcji owsa w Polsce. Rocz. Nauk. SERiA, 2012, 14(1): 193–197.

Kawa A., Achremowicz B. Owies – roślina XXI wieku. Wykorzystanie żywieniowe i przemysłowe. Nauka Przyroda Technologie, 2014, 8 (3): 1–11.

 Kordulasińska I., Bulińska-Radomska Z. Ocena cech morfologicznych, użytkowych i składu chemicznego obiektów owsa zgromadzonych w Krajowym Centrum Roślinnych Zasobów Genowych w Radzikowie. Pol. J. Agron., 2014, 15: 3–12.

Kosieradzka I. Ocena możliwości zastosowania polskiego owsa nagiego w żywieniu zwierząt monogastrycznych. Praca doktorska SGGW, 1999.

Kosieradzka I., Fabijańska M. Owies nagi w żywieniu trzody chlewnej i drobiu. Część II. Owies nagi w żywieniu kurcząt brojlerów. Biul. IHAR, 2003, 229: 329–339.

Milczarek A., Osek M. Wpływ wysokiego udziału owsa nieoplewionego w mieszance na efekty tuczu, wartość rzeźną i jakość mięsa świń. Acta Sci. Pol., Zootechnica, 2009, 8(3): 27–38.

Noworolnik K. Plonowanie i jakość ziarna owsa w zależności od wilgotności podłoża i dawki azotu. Żywność Nauka Technologia Jakość, 2010, 3(70): 190–196.

Noworolnik K., Sułek A. Agrotechnika owsa na cele paszowe i spożywcze. Studia i Raporty IUNG-PIB, 2014, 41(15): 167–180.

Normy Żywienia Drobiu, Praca zbiorowa. Wyd. PAN Jabłonna, 1993, Omnitech Press Warszawa.

Onningi B.G., Wang Q., Influence of oat saponins on intestinal permeability in vitro and in vivo in the rat, British Journal of Nutrition 1996, 76, 141-151.

Onning B.G. Analysis of saponins in oat kernels, Food Chemistry 1993, 48, 301—30.

Piątkowska E., Witkowicz R., Pisulewska E. Podstawowy skład chemiczny wybranych odmian owsa siewnego. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. 2010  3(70): 88–99.

Piątkowska E., Kopeć A., Kidacka A., Leszczyńska T., Pisulewska E. 2013. Zawartość składników odżywczych i właściwości antyoksydacyjne różnych frakcji ziarna wybranych odmian i rodów owsa. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. 2013  6(91): 91–105.

Pisulewska  E., Witkowicz R., Borowiec F. Wpływ sposobu uprawy na plon oraz zawartość i skład kwasów tłuszczowych ziarna owsa nagoziarnistego. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. 2005, 1 (18): 240–245.

Podolska G.,Nita Z., Mikos M. Plonowanie i skład chemiczny ziarna nagoziarnistej formy owsa karłowego (STH 5630) w zależności od gęstości siewu i nawożenia azotem. Biul. IHAR, 2009, 26(1): 100–107.

Prażak R., Romanowicz A. Wykorzystanie postępu biologicznego w uprawie owsa w Polsce. Pol. J. Agron., 2014, 17: 30–37.

Sulewska H., Szymańska G., Panasiewicz K., Koziara W., Szołkowska A.  Wielocechowa ocena odmian owsa hodowli Danko. Nauka Przyroda Technologie, 2014, (3): 1–10.

Sułek A., Brzuska F. Uprawa owsa. Instrukcja Upowszechnieniowa. IUNG-Puławy, 2007.

Sułek A. Aspekty żywieniowe owsa i jego przetworów. Aplikacyjne i teoretyczne problemy w przemyśle rolno-spożywczym – interdyscyplinarne aspekty zdrowego stylu życia. Politechnika Opolska. 432: 235–246, ISBN 978-83-65235-31-2.