twitter

image1 image1 image1 image1

Kontrola jakości pasz a wymagania w obszarze prawnie regulowanym  

Official control of feeds and requirements in the legally regulated scope

Waldemar Korol, Jolanta Rubaj, Grażyna Bielecka

Urzędowa kontrola jakości handlowej pasz (bezpieczeństwo II) służy przede wszystkim potwierdzeniu zgodności zawartości składników paszy z deklaracją producenta etykiecie i spełnieniu innych wymagań, takich jak nieprzekraczanie maksymalnych zawartości dodatków paszowych w mieszankach paszowych czy substancji niepożądanych pochodzenia roślinnego w paszach.  Kontrola prowadzona jest w oparciu o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr  882/2004, regulujące kontrolę urzędową żywności i pasz.

  Wymagania określone przepisami zawarte są w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, w rozporządzenie Komisji (WE) nr 1334/2003/EC regulującym maksymalne zawartości dodatków pierwiastków śladowych w paszach, w rozporządzeniu Komisji Nr 939/2010 dotyczącym dopuszczalnych tolerancji i w wielu innych przepisach. Obszar urzędowej kontroli pasz jest obszarem prawnie regulowanym. Akredytacja Europejska i krajowy odpowiednik Polskie Centrum Akredytacji  PCA koryguje podejście laboratoriów do kontroli w obszarach regulowanych. Skutkiem tych działań było wydanie dokumentu DAB-07 precyzującego wymagania szczegółowe dotyczące akredytacji laboratoriów badawczych.

Celem pracy była ocena podejścia do kontroli jakości handlowej pasz w świetle nowych wymagań dotyczących laboratoriów badawczych upoważnionych do badań w ramach urzędowej kontroli pasz oraz ocena wymagań dotyczących głównie metod badań z uwzględnieniem pobierania i przygotowania próbek oraz interpretacji wyników badań pod kątem przydatności do oceny zgodności.

Zakres badań jakości handlowej pasz obejmuje podstawowe składniki pokarmowe, wartość energetyczną mieszanek paszowych dla drobiu, makroelementy, wybrane mikroelementowe dodatki paszowe, inne dodatki paszowe jak etoksyquin, witamina A, witamina E, lizyna i metionina oraz  niepożądane substancje i zanieczyszczenia (szkodniki żywe, zanieczyszczenia botaniczne, fluor i azotyny). W zakresie urzędowych badań jakości handlowej pasz ujęto także homogeniczność pasz (na podstawie stopnia wymieszania chlorków, wapnia, cynku i miedzi) oraz prawidłowość stosowania i oznakowania pasz zawierających produkty genetycznie zmodyfikowane.

Oficjalne metody pobierania próbek i badań pasz zawarte są w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 152/2009, zmienionym ostatnio rozporządzeniem Komisji (UE) nr 691/2013 w odniesieniu do  pobierania próbek pasz. Rozporządzenie 152/2009 nie zawiera wszystkich metod badania pasz. Zgodnie z „zasadą kaskady” zalecaną rozporządzeniem 882/2004, w przypadku braku metod oficjalnych należy stosować metody normatywne, zamieszczone w normach europejskich (EN) i normach międzynarodowych (ISO). Niektóre normy zostały wydane w polskiej wersji językowej jako normy polskie (PN). Przykładem mogą być normy na oznaczanie makroelementów, takich jak wapń, magnez, sód i potas (norma PN-EN ISO 6869) czy wydane ostatnio normy zawierające metody oznaczania selenu (PN-EN 16159:2012P) i  fluoru (PN-EN 16279:2012P). Wymienione normy zalecają pobieranie próbek wg normy również dostępnej w polskiej wersji językowej PN-ISO 6497. Wydaje się zatem niezbędne uznanie jako alternatywnej metody pobierania próbek wg PN-ISO 6497. Lista metod alternatywnych jest aktualnie w przygotowaniu (GIW).

Innym ważnym problemem jest ocena kompetencji laboratoriów upoważnionych do badań pasz w ramach urzędowego nadzoru pod kątem aktualnych wymagań. Do tego celu są wykorzystywane wyniki badań biegłości (PT), w których laboratoria są zobowiązane do  podawania niepewności wyniku. W roku 2013 KLP skorygowało program statystycznej oceny wyników PT poprzez uwzględnienie niepewności wyniku i podawanie dwóch wskaźników oceny: z-score i zeta-score.  Wyniki wraz z niepewnościami umieszczane są w sprawozdaniu z PT również w formie graficznej. Pozwala to w łatwy sposób ocenić, czy niepewności wyników badań spełniają wymagania, np. rozporządzenia 939/2010, w którym podano dopuszczalne tolerancje składników analitycznych (załącznik, Część A). Niepewność wyniku badań w laboratorium nie może być wyższa od dopuszczalnej tolerancji, która składa się z tolerancji analitycznej (niepewność) i technicznej (niehomogeniczność).

Zgodnie z normą PN-EN ISO/IEC 17025 – pkt 5.4.2 „Laboratorium powinno stosować metody badań i/lub wzorcowań, łącznie z metodami pobierania próbek, które spełniają wymagania klienta i są właściwe do badań, których wykonania się podejmuje”. Dlatego PCA w dokumencie DAB-07 przypomina o tym zapisie. Pozostaje otwarte  pytanie o możliwość sprawdzenia pobierania próbek w ramach kontroli urzędowej.  Innym problemem jest spełnienie wymagań  PN-EN ISO/IEC 17025 w odniesieniu do punktu 5.10.3.1, w którym mowa o konieczności podania niepewności wyniku pomiaru, gdy ma to znaczenie dla miarodajności wyników badania lub ich zastosowania, gdy takie wymaganie jest w wytycznych klienta lub gdy niepewność ma znaczenie dla zgodności z wyspecyfikowanymi wartościami granicznymi. W kontekście cytowanych tu wymagań  normy PN-EN ISO/IEC 17025 zasadne może być pytanie o niepewność pobierania próbek i jego znaczenie do oceny zgodności z wymaganiami. Podobne pytanie można postawić w odniesieniu do niepewności przygotowania próbek do badań w laboratorium, chociaż w tym przypadku rozwiązanie problemu zależy tylko od laboratorium.

W odniesieniu do sygnalizowanych tu problemów celowe jest ujednolicenie podejścia w szukaniu właściwych rozwiązań. Wymaga to współpracy pomiędzy wszystkimi podmiotami uczestniczącymi w urzędowej kontroli pasz: inspekcji weterynaryjnej, laboratoriów upoważnionych do badań w ramach urzędowego nadzoru, laboratoriów referencyjnych, regulatora w odniesieniu do metod badania pasz (metody alternatywne).

Słowa kluczowe: urzędowa kontrola pasz, jakość handlowa, metody, ocena zgodności.

Keywords: official feed control, market quality, methods, conformity assessment.