twitter

image1 image1 image1 image1

Kryteria w ocenie bezpieczeństwa stosowania kokcydiostatyków  jako dodatków paszowych

Criteria in the safety evaluation of coccidiostatic feed additives

Teresa Szprengier-Juszkiewicz

Dodatki paszowe podawane zwierzętom stanowią bardzo szeroką gamę związków chemicznych, które w sposób zamierzony lub przypadkowy mogą trafić do organizmu zwierząt. Kokcydiostatyki są jedyną grupą wśród dodatków paszowych, która wykazuje działanie farmakologiczne. Są one stosowane u drobiu i królików hodowanych w celach konsumpcyjnych przez prawie cały czas trwania tuczu, z krótkim tylko okresem karencji tuż przed ubojem.

Fakt, że kokcydiostatyki nie są dopuszczane do stosowania jako leki lecz są grupą substancji farmakologicznie aktywnych stosowanych jako dodatki paszowe powoduje, że „wymykają” się one z przyjętego dla leków weterynaryjnych, dość szczelnego  systemu  badań przed-rejestracyjnych i kontrolnych, oraz szacowania ryzyka. Oprócz tego sposób ich przygotowania poprzez mieszanie premiksów zawierających kokcydiostatyki w normalnych mieszalniach produkujących  pasze dla zwierząt, prowadzi do niemożliwych do uniknięcia zanieczyszczeń krzyżowych (ang. cross over). 

Drugim trudnym elementem technologicznym prowadzącym do wytwarzania paszy o niewłaściwym stężeniu kokcydiostatyku jest „zawieszanie się” partii paszy lub premiksu w instalacji na skutek elektryzowania się poruszających się względem siebie mieszadeł. W efekcie uzyskuje się często paszę niejednorodną, o niewłaściwej zawartości substancji czynnej (kokcydiostatyku) lub paszę zanieczyszczoną.  Na dodatek  inaczej należy traktować zawartość kokcydiostatyków w paszach docelowych (dla tych kategorii drobiu i królików, które powinny otrzymywać ściśle określoną dawkę kokcydiostatyku), a inaczej obecność zanieczyszczeń kokcydiostatykami pasz niedocelowych (dla tych gatunków zwierząt i kategorii drobiu i królików, które nie powinny otrzymywać kokcydiostatyków). 

Trudności, które są następstwem opisanej sytuacji wynikają z kilku powodów. Przede wszystkim nie ma dobrego sposobu na określenie wielkości pobranej dawki kokcydiostatyku przez zwierzęta z paszą docelową, a tym bardziej z paszą niedocelową. Brak jest danych toksykologicznych na temat toksyczności niskich stężeń kokcydiostatyków dla różnych gatunków zwierząt. Nie jest poza tym znany mechanizm toksyczności w przypadku zanieczyszczenia paszy kilkoma kokcydiostatykami, zwłaszcza paszy dla zwierząt szczególnie wrażliwych.   Nie jest znany również mechanizm interakcji pomiędzy niskimi stężeniami pojedynczych kokcydiostatyków lub ich mieszaninami (na poziomie zanieczyszczeń) oraz innymi lekami, zwłaszcza tiamuliną (często stosowaną u różnych gatunków zwierząt hodowlanych), wobec znanych, bardzo istotnych  interakcji w przypadku stężeń docelowych obydwu leków.

W związku z opisanymi obiektywnymi przyczynami zdarza się, że często w różnych sytuacjach trudno jest precyzyjnie określić szkodliwość kokcydiostatyków w kontekście bezpieczeństwa zwierząt, ludzi czy środowiska. Problemy z oceną bezpieczeństwa stosowanych kokcydiostatyków dla zwierząt, ludzi i środowiska dotyczą zwłaszcza dwu etapów: oceny wielkości narażenia na kokcydiostatyki (zwierząt, konsumentów) oraz charakterystyki ryzyka w odniesieniu do gatunku i kategorii narażonych zwierząt. Istniejące kryteria (na przykład stężenia docelowe kokcydiostatyków w paszach, maksymalne poziomy zanieczyszczeń (ML w paszy niedocelowej), czy maksymalny poziom zanieczyszczeń żywności (ML dla tkanek i produktów żywnościowych) nie obejmują wszystkich elementów, potrzebnych do dokonywania toksykologicznej oceny ryzyka związanego ze stosowaniem kokcydiostatyków jako dodatków paszowych dla zwierząt.

Na dodatek, z upływem czasu dokonują się zmiany prawodawstwa wspólnotowego i krajowego, wprowadzane są coraz to inne podejścia statystyczne, udoskonalane  są  techniki laboratoryjne  i uruchamiane są monitoringi i systemy kontroli zanieczyszczeń. Dochodzi w związku z tym do sytuacji, że analityk, toksykolog, czy pracownik inspekcji czuje się z jednej strony osaczony mnogością  możliwych sytuacji czy obowiązujących przepisów, z drugiej zaś strony zmaga się z brakiem jednoznacznych  kryteriów czy rozsądnych wzorców postępowania. To poczucie towarzyszy każdemu, kto usiłuje zgłębiać jakikolwiek element któregokolwiek z trzech wymienionych we wstępie obszarów dotyczących bezpieczeństwa kokcydiostatyków dla zwierząt, ludzi i środowiska.

 

Słowa kluczowe: dodatki paszowe, kokcydiostatyki, zanieczyszczenie krzyżowe, ocena bezpieczeństwa.

Keywords: feed additives, coccidiostats, feed cross-contamination, safety assessment.