twitter

image1 image1 image1 image1

Kontrola pozostałości środków ochrony roślin w paszach

Control of plant protection residues

Bogusław Gnusowski1,Waldemar Korol2,  Grażyna Bielecka2, Jolanta Rubaj2

1Zakład Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin,

Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, w Poznaniu,

2Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy,

Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie,

Pozostałości chemicznych środków ochrony roślin (ś.o.r.) w paszach monitorowane są w Polsce przez Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego w Krakowie od roku 2006. Prezentowane badania odbywały się w ramach realizowanych Programów Wieloletnich w latach 2006-2010 „Biologiczne, środowiskowe i technologiczne uwarunkowania rozwoju produkcji zwierzęcej” i w latach 2011-2015 „Ochrona i zarządzanie krajowymi zasobami genetycznymi zwierząt gospodarskich w warunkach zrównoważonego użytkowania”. Wyniki badań wykorzystywane są do monitorowania materiałów i mieszanek paszowych w zakresie obecności substancji niepożądanych i szkodliwych, w tym prawidłowości stosowania ś.o.r. w praktyce rolniczej (Ustawa 2008, Rozporządzenie 2009) oraz obecności substancji niepożądanych w paszach (Rozporządzenie 2007, 2012), jak i zgodności z najwyższymi dopuszczalnymi poziomami pozostałości (Rozporządzenie 2005). W przypadkach wykrycia nieprawidłowości musiałyby być podjęte działania administracyjne w ramach systemu wczesnego ostrzegania  o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF), zgodnie z wymaganiami ustawowymi (Rozporządzenie 2002, 2011, Ustawa 2010).

Próbki do badań były pobierane z gospodarstw indywidualnych, mieszalni pasz, zakładów przetwórczych i hurtowni przez upoważnionych próbobiorców. Próbki były analizowane w Krajowym Laboratorium Referencyjnym ds. pozostałości pestycydów w paszach (Rozporządzenie 2008) – w Zakładzie Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego (IOR-PIB) w Poznaniu.

W latach 2010-2013 zbadano 106 próbek pasz: 23 próbki zbóż, 50 próbek przetworów zbożowych, 3 próbki nasion roślin oleistych, 9 próbek przetworów roślin oleistych, 1 próbkę nasion strączkowych, 16 próbek mieszanek paszowych roślinnych i 4 próbki drożdży paszowych. Ogółem oznaczano pozostałości 165 związków.

Pozostałości oznaczano akredytowaną metodą literaturową (Walorczyk 2007, 2008). Oznaczenia ilościowe wykonano metodą chromatografii gazowej (GC) sprzężonej ze spektrofotometrem mas (MS/MS). Wyniki oceniano metodą wzorca wewnętrznego. W przypadku wykrycia pozostałości uzyskany wynik potwierdzano.

Laboratorium weryfikowało w sposób ciągły stosowane metody analityczne zgodnie z zasadami systemu zarządzania jakością badań (Metod 2009, 2011). Ponadto regularnie uczestniczyło w międzynarodowych badaniach biegłości, organizowanych przez FAPAS i Unię Europejską. Uzyskiwało w nich zadawalające wyniki, potwierdzając tym samym swoje kompetencje w zakresie prowadzonych badań.

W 26 spośród 106 badanych próbek, czyli 24,5% ogółu analizowanych, stwierdzono obecność pozostałości ś.o.r. W 17 próbkach (16,0%) wykryto pozostałości jednego związku, w 6 próbkach (5,7%) pozostałości dwóch związków, w 1 próbie (0,9%) pozostałości 3 związków, a w 2 próbach (1,9%) pozostałości 4 związków. Wykryto pozostałości 10 spośród 165 poszukiwanych związków, w tym 4 insektycydów (chloropyrifos metylowy, deltmetrynę, pirydabe i pirymifos metylowy) i 6 fungicydów (azoksystrobinę, boskalid, epoksykonazol, pyraklostrobinę, tebukonazol i tetrakonazol). Pozostałości wykrywano w próbkach drożdży paszowych (75,0%), przetworów zbożowych (38,0%) i mieszanek paszowych roślinnych (25,0%). Nie wykryto pozostałości w zbożach, nasionach roślin oleistych i ich przetworach oraz nasionach roślin strączkowych. Pozostałości ś.o.r. występowały najczęściej w otrębach pszennych (78,9% próbek), drożdżach paszowych (75,0%) i otrębach żytnich (50,0% próbek).

Do najczęściej wykrywanych związków należały: pirymifos metylowy w 19 próbkach (17,9%) – w mieszankach paszowych roślinnych, otrębach pszennych i żytnich oraz tebukonazol w 6 próbkach (5,7%) – w drożdżach paszowych i otrębach pszennych.

W latach 2010-2013 spośród 106 badanych próbek żadna nie zawierała pozostałości wyższych niż dopuszczalne. Brak przekroczeń najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości wynika zapewne z faktu, że uprawy paszowe są uprawami wielkoobszarowymi i plantatorzy dysponują wystarczającym asortymentem ś.o.r. Podobne rezultaty uzyskano w badaniach prowadzonych w latach 2006-2010 przez IOR-PIB (Gnusowski 2007, 2008, 2009, 2010, 2012), zaprezentowanych na ubiegłorocznej Konferencji.

Na bieżąco szacowano narażenie zagrożenia zdrowia zwierząt wykrytymi pozostałościami ś.o.r. i w żadnym przypadku takiego narażenia nie zanotowano.

Słowa kluczowe: środki ochrony roślin, pozostałości, materiały paszowe, monitoring.

Keywords: pesticide residues, feed materials, monitoring.

Literatura dostępna u Autorów