twitter

image1 image1 image1 image1

Parametry jakości i bezpieczeństwa mikrobiologicznego pasz

Parameters of quality and microbiological safety of feed

Elżbieta Kukier, Krzysztof Kwiatek, Magdalena Goldsztejn, Tomasz Grenda

Zakład Higieny Pasz,

Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy

W ciągu ostatniej dekady produkcja mieszanek paszowych w Polsce wzrosła dwukrotnie i w 2013 roku wyniosła około czternastu milionów ton, z czego pasze przemysłowe stanowiąblisko dziewięćmilionów ton. Profil i skala produkcji przemysłu paszowego, jak wykazały wydarzenia ostatnich dekad (BSE, influenza ptaków o wysokiej zjadliwości, dioksyny), sąściśle związane z sytuacjąw innych dziedzinach gospodarki. Istotny wpływ na produkcjęw sektorze paszowym wywiera równieżpolityka Unii Europejskiej dążąca do poprawy jakości i bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego, którąodzwierciedla koncepcja „jedno zdrowie”.

Największym zagrożeniem biologicznym w paszach sąpałeczki Salmonella spp., które stanowią jeden z najważniejszych bakteryjnych czynników zoonotycznych. Wyniki badań prowadzone w Polsce od wielu lat potwierdzają, że materiały i mieszanki paszowe są wektorem lub rezerwuarem Salmonella spp., a najczęstszym źródłem tego patogenu są śruty z nasion roślin oleistych. Do materiałów wysokiego ryzyka należy również zaliczyć białka pochodzenia zwierzęcego (mączki rybne), przetworzone zboża i przemysłowe mieszanki paszowe. Materiałem niskiego ryzyka są nieprzetworzone zboża.

Na drugim miejscu wśród zagrożeń biologicznych pasz wymienia się mikroorganizmy, które wykształciły zdolność wytwarzania spor opornych na działanie niekorzystnych warunków środowiskowych (beztlenowe laseczki przetrwalnikujące z rodzaju Clostridium, tlenowe laseczki przetrwalnikujące z rodzaju Bacillus, pleśnie) oraz Escherichia coli O157:H7 i Listeria monocytogenes. 

Do trzeciej grupy zagrożeń biologicznych w paszach należą antybiotykooporne bakterie lub geny oporności. Nieliczne, jak dotąd, badania nad opornością izolatów bakteryjnych z pasz w Polsce wykazały, że charakteryzowały się one rzadziej występującą opornością na substancje antybakteryjne niż izolaty od zwierząt hodowlanych.

Ocena jakości mikrobiologicznej pasz obejmuje również grupy drobnoustrojów pełniące rolę tzw. wskaźników higienicznych, do których należą: liczba bakterii tlenowych, liczba drobnoustrojów, liczba grzybów, liczba Enterobacteriaceae czy miano Clostridium spp. Znaczenie wskaźników higienicznych pasz podkreśla reguła mówiąca o tym, że prawdopodobieństwo wystąpienia mikroorganizmów patogennych i ich toksycznych metabolitów w paszy rośnie wraz z całkowitą liczbą drobnoustrojów w niej obecnych. Z kolei, występowanie w paszach patogenów i ich toksyn stwarza ryzyko zachorowań zwierząt oraz zanieczyszczenia surowców i produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego, co zagraża zdrowiu człowieka. Ponadto, stała ekspozycja zwierząt na drobnoustroje licznie występujące w otoczeniu zwierząt, w tym także w paszy, powoduje produkcję cytokin prozapalnych, aktywację odpowiedzi ostrej fazy, resorpcję aminokwasów z mięśni, zużywanie składników odżywczych na syntezę białek ostrej fazy i obniżenie apetytu, co prowadzi do obniżenia produkcyjności.

Prowadzone badania mikrobiologiczne pasz i ich analiza obejmująca lata 2003 – 2012 wykazała, że jakość higieniczna pasz uległa istotnej statystycznie poprawie w porównaniu do polskich kryteriów stosowanych przed 2003 r. (PN-R-64791:1994), w takich wskaźnikach higienicznych jak liczba drobnoustrojów, liczba grzybów, liczba Enterobacteriaceae i miano Clostridium spp. Na tej podstawie można stwierdzić, że najwyższy poziom zanieczyszczenia mikrobiologicznego mieszanek paszowych stosowanych obecnie w Polsce wynosi:

  1. liczba Enterobacteriaceae: 102 jtk/g
  2. bakterie tlenowe mezofilne: 106 jtk/g
  3. grzyby: 105 jtk/g
  4. miano Clostridium spp. - 0,001

 

Sąto limity zanieczyszczenia, których przekroczenie jest sygnałem wątpliwej jakości higienicznej paszy. Odniesieniem w ocenie jakości higienicznej paszy mogąbyć również wzorce opracowane w krajach o zbliżonym klimacie. W Saksonii-Anhalt (Niemcy) za normalne zanieczyszczenie bakteryjne uważa się od 0,5 x 106 do 1 x 107 jtk/g, a zanieczyszczenie przez pleśnie od 5 x 103 do 5 x 104 jtk/g, w zależności od gatunku zwierząt i ich grupy produkcyjnej. W Holandii pasze zawierające poniżej 104 zarodników grzybów w 1g uznaje się za bardzo dobrej jakości; od 104 do 5,0 x 104 za dobre; od 5,0 x 104 do 5,0 x 105 za budzące zastrzeżenia, a od 5,0 x 105 do 106 za pasze o złej jakości higienicznej. Gdy liczba zarodników przekroczy milion w gramie, pasza jest dyskwalifikowana.

Słowa kluczowe: pasze, zanieczyszczenie mikrobiologiczne, Salmonella, Clostridium.

Keywords: feed, microbiological contamination, Salmonella, Clostridium.