twitter

image1 image1 image1 image1

OCENA WYNIKÓW MONITOROWANIA PASZ W ZAKRESIE POZOSTAŁOŚCI ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN

Evaluation of results of feed monitoring in the scope of pesticide residue

Bogusław Gnusowski1, Waldemar Korol2, Anna Nowacka1, Michał Raczkowski1

Jolanta Rubaj2, Grażyna Bielecka2

1Zakład Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin,

Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu,

2Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie,

Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie,

Pozostałości chemicznych środków ochrony roślin (ś.o.r.) w paszach monitorowane są w Polsce przez Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego (IZ-PIB) w Krakowie od roku 2006. Prezentowane badania odbywały się w ramach realizowanego Programu Wieloletniego w latach 2011-2015 „Ochrona i zarządzanie krajowymi zasobami genetycznymi zwierząt gospodarskich w warunkach zrównoważonego użytkowania”. Wyniki badań wykorzystywane są do monitorowania materiałów i mieszanek paszowych w zakresie obecności substancji niepożądanych i szkodliwych, w tym prawidłowości stosowania ś.o.r. w praktyce rolniczej (Ustawa 2008, Rozporządzenie 2009) oraz obecności substancji niepożądanych w paszach (Rozporządzenie 2007, 2012), jak i zgodności z najwyższymi dopuszczalnymi poziomami pozostałości (Rozporządzenie 2005). W przypadkach wykrycia nieprawidłowości musiałyby być podjęte działania administracyjne w ramach systemu wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF), zgodnie z wymaganiami ustawowymi (Rozporządzenie 2002, 2011, Ustawa 2010).

Próbki do badań były pobierane z gospodarstw indywidualnych, mieszalni pasz, zakładów przetwórczych i hurtowni przez upoważnionych próbobiorców. Próbki były analizowane w Krajowym Laboratorium Referencyjnym ds. pozostałości pestycydów w paszach (Rozporządzenie 2008) – w Zakładzie Badania Pozostałości Środków Ochrony Roślin Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego (IOR-PIB) w Poznaniu.

W roku 2014 zbadano 24 próbki pasz: 11 próbek zbóż (kukurydza, owies, owies czarny, pszenica, pszenżyto), 4 próbki przetworów zbożowych (otręby pszenne), 2 próbki przetworów roślin oleistych (makuch rzepakowy, śruta sojowa), 1 próbkę przetworów roślin strączkowych (otręby grochowe) i 6 próbek mieszanek paszowych roślinnych (mieszanka paszowa B - doświadczalna, mieszanka paszowa BJ, mieszanka paszowa CJ, mieszanka paszowa DJ-1). Program badań był jednakowy dla wszystkich pasz. Ogółem oznaczono pozostałości 313 związków.

Pozostałości oznaczano dwiema akredytowanymi metodami: metodą literaturową (Walorczyk 2007, 2008). Oznaczenia ilościowe wykonano metodą chromatografii gazowej (GC) sprzężonej ze spektrofotometrem mas (MS/MS). W drugiej metodzie wykorzystano chromatografię cieczową (LC) sprzężoną ze spektrofotometrem mas (MS/MS). Wyniki oceniano metodą wzorca wewnętrznego. W przypadku wykrycia pozostałości uzyskany wynik potwierdzano.

Laboratorium weryfikowało w sposób ciągły stosowane metody analityczne zgodnie z zasadami systemu zarządzania jakością badań (Guidance 2013). Ponadto regularnie uczestniczyło w międzynarodowych badaniach biegłości, organizowanych przez FAPAS i Laboratoria Referencyjne Unii Europejskiej (EURL). Uzyskiwało w nich zadawalające wyniki, potwierdzając tym samym swoje kompetencje w zakresie prowadzonych badań. Laboratorium od lat uzyskuje w badaniach organizowanych przez EURL najwyższą  klasę A.

W 3 spośród 24 badanych próbek, czyli 12,5% ogółu analizowanych stwierdzono obecność pozostałości ś.o.r. W 2 próbkach (8,3%) wykryto pozostałości jednego związku, w 1 próbkach (4,2%) pozostałości czterech związków. Wykryto pozostałości 4 spośród 365 poszukiwanych związków, w tym 2 insektycydów (chloropyrifos metylowy i pirymifos metylowy) i 2 fungicydy (epoksykonazol i tebukonazol). Pozostałości wykrywano wyłącznie w próbkach przetworów zbożowych (75,0%). Nie wykryto pozostałości w zbożach, przetworach roślin oleistych i strączkowych oraz w mieszankach paszowych roślinnych. Pozostałości ś.o.r. występowały wyłącznie w otrębach pszennych (75,0% próbek).

Do najczęściej wykrywanych związków należały: pirymifos metylowy w 2 próbkach (8,3%) – w otrębach pszennych oraz tebukonazol w 2 próbkach (8,3%) – w otrębach pszennych.

W roku 2014 spośród 24 badanych próbek żadna nie zawierała pozostałości wyższych niż dopuszczalne. Brak przekroczeń najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości wynika zapewne z faktu, że uprawy roślin, z których produkowane są pasze, są uprawami wielkoobszarowymi i plantatorzy dysponują wystarczającym asortymentem ś.o.r.

Podobne rezultaty uzyskano w badaniach prowadzonych przez Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie IZ-PIB w Krakowie w latach 2010-2013 (Gnusowski 2014), gdzie spośród 106 badanych próbek pasz w żadnej nie wykryto pozostałości wyższych od dopuszczalnych oraz wykonywanych w latach 2006-2010 przez IOR-PIB w Poznaniu (Gnusowski 2007, 2008, 2009, 2010, 2012), gdzie spośród 758 badanych próbek pasz żadna nie zawierała pozostałości wyższych niż dopuszczalne, natomiast tylko 1 próbka zawierała pozostałości środków niedozwolonych do ochrony zbóż. Wyniki wyżej wymienionych badań prezentowano również na Konferencji w latach ubiegłych.

Na bieżąco szacowano narażenie zagrożenia zdrowia zwierząt wykrytymi pozostałościami ś.o.r. i w żadnym przypadku takiego narażenia nie zanotowano.

Literatura

  1. Gnusowski B., Nowacka A., Giza I., Sztwiertnia U., Łozowicka B., Kaczyński P., Szpyrka E., Rupar J., Rogozińska K., Kuźmenko A., Sadło S.. 2007. Kontrola pozostałości środków ochrony roślin w materiałach paszowych pochodzenia roślinnego w roku 2006. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 47(4): 38–41.
  2. Gnusowski B., Nowacka A., Giza I., Sztwiertnia U., Łozowicka B., Kaczyński P., Szpyrka E., Rupar J., Rogozińska K., Kuźmenko A. 2008. Kontrola pozostałości środków ochrony roślin w materiałach paszowych pochodzenia roślinnego w roku 2007. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 48(4): 1190–1193.
  3. Gnusowski B., Nowacka A., Giza I., Rzeszutko U., Łozowicka B., Kaczyński P., Rutkowska E., Szpyrka E., Rupar J., Rogozińska K., Kuźmenko A., Szala J., Sadło S. 2009. Monitoring pozostałości środków ochrony roślin w paszach pochodzenia roślinnego w roku 2008. Progr. Plant Protection / Post. Ochr. Roślin 49 (4): 1409-1413.
  4. Gnusowski B., Nowacka A., Jurys J., Rzeszutko U., Giza I., Łozowicka B., Kaczyński P., Rutkowska E., Jankowska M., Szpyrka E., Rupar J., Rogozińska K., Machowska A., Słowik-Borowiec M., Kuźmenko A., Szala J. 2010. Monitoring pozostałości środków ochrony roślin w paszach pochodzenia roślinnego w roku 2009. Progr. Plant Protection / Post. Ochr. Roślin 50 (4): 1893-1896.
  5. Gnusowski B., Nowacka A., Rzeszutko U., Jurys J., Łozowicka B., Kaczyński P., Rutkowska E., Jankowska M., Szpyrka E., Rogozińska K., Rupar J., Machowska A., Słowik-Borowiec M., Kuźmenko A., Szala J. 2012. Badania pozostałości środków ochrony roślin w paszach pochodzenia roślinnego w roku 2010. Prog. Plant Protection/Post. Ochr. Roślin 52 (1): 119-122.
  6. Gnusowski B., Korol W., Bielecka G., Rubaj J. 2014. Kontrola pozostałości środków ochrony roślin w paszach. Pasze Przemysłowe. 1: 22-23.
  7. Guidance document on analytical quality control and validation procedures for pesticide residues analysis in food and feed. 2013. Document No. SANCO/12571/2013. Supersedes Document No. SANCO/12495/2011. Implemented by 01/01/2014.
  8. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności. 2002. (Dz. Urz. L 31, str. 1 z dnia 01.02.2002 r. z późn. zm.; polskie wydanie specjalne: rozdz. 15, t. 6, str. 463.
  9. Rozporządzenie 396/2005/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, zmieniającego dyrektywę Rady 91/414/EWG. 2005 (Dz. Urz. L 70, str. 1 z 16.03.2005 r. z późn. zm.).
  10. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 stycznia 2007 r. w sprawie dopuszczalnych zawartości substancji niepożądanych w paszach. 2007. (Dz. U. nr 20, poz. 119 z późn. zm.).
  11. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych właściwych do prowadzenia badań pasz. 2008. (Dz. U. z 2008 r., nr 40, poz. 758).
  12. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylającego dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG . 2009. (Dz. Urz. L 309, str. 1 z 24.11.2009 r. z późn. zm.).
  13. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 16/2011 z dnia 10 stycznia 2011 r. ustanawiające środki wykonawcze dla systemu wczesnego ostrzegania o niebezpiecznych produktach żywnościowych i środkach żywienia zwierząt. 2011. (Dz. U. L 6, str. 7 z 10.1.2011)
  14. Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lutego 2012 r. w sprawie zawartości substancji niepożądanych w paszach. 2012. (Dz. U. z 2012 r., poz. 203 z późn. zm.).
  15. Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. 2008. (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm.).
  16. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. 2010. (Dz.U. z 2010 r., nr 136 poz. 914, z późn. zm.).
  17. Walorczyk S. 2007. Development of a multi-residue screening method for the determination of pesticides in cereals and dry animal feed using gas chromatographytriple quadrupole tandem mass spectrometry. J. Chromatogr. A, 1165: 200-212.
  18. Walorczyk S. 2008. Development of a multi-residue method for the determination of pesticides in cereals and dry animal feed using gas chromatography-tandemquadrupole mass spectrometry. II: improvement and extension to new analytes. J. Chromatogr. A, 1208: 202-214.

 

Słowa kluczowe: monitorowanie pasz, pozostałości środków ochrony roślin, ocena.

Key words: feed monitoring, pesticide residue, evaluation.