twitter

image1 image1 image1 image1

URZĘDOWA KONTROLA MIKOTOKSYN W PASZACH W LATACH 2010-2014

OFFICIAL CONTROL OF MYCOTOXINS IN FEED ANIMAL IN 2010-2014

Piotr Jedziniak, Henryka Wiśniewska-Dmytrow

Zakład Farmakologii i Toksykologii Państwowy Instytut WeterynaryjnyPaństwowy Instytut Badawczy

Al. Partyzantów 57, 24-100 Puławy

Do istotnych zagrożeń dla zdrowia zwierząt i ludzi zalicza się mikotoksyny, wtórne metabolity przemiany materii grzybów pleśniowych. Najważniejszym źródłem mikotoksyn są pasze i materiały paszowe, w szczególności zboża. Komisja Unii Europejskiej (UE) określiła zalecane wartości orientacyjne dla najbardziej toksycznych mikotoksyn w produktach przeznaczonych do żywienia zwierząt (Zalecenie Komisji z dnia 17 sierpnia 2006 r.) oraz zaleciła urzędową kontrolę w celu zebrania informacji o ich stężeniach.

W Polsce, po raz pierwszy „Plan Urzędowej Kontroli Pasz” został wdrożony w 2004 roku. Urzędowe badania kontrolne mikotoksyn w paszach wykonywane są zgodnie z rozporządzeniami Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 i 882/2004. Za opracowywanie rocznych planów urzędowej kontroli pasz oraz ich wdrażanie odpowiedzialny jest Główny Lekarz Weterynarii. W weterynaryjnym systemie badań kontrolnych pasz bierze udział: Zakład Farmakologii i Toksykologii PIWet-PIB, który stanowi laboratorium referencyjne w zakresie oznaczania mikotoksyn w paszach oraz dziesięć Laboratoriów Zakładów Higieny Weterynaryjnej w: Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Olsztynie Opolu, Poznaniu, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu.

Próbki do badań w ramach „Planu Urzędowej Kontroli Pasz” pobierano z produktów importowanych, z krajowych zakładów i od prywatnych producentów pasz oraz od podmiotów wytwarzających pasze nieprzeznaczone do obrotu, w kierunku badania obecności aflatoksyn B1, B2, G1, G2, ochratoksyny A, deoksyniwalenolu, zearalenonu i fumonizyn B1, B2. Do analiz mikotoksyn stosowano metody jednoskładnikowe; anality oznaczano techniką chromatografii cieczowej z detekcją fluorescencyjną i spektrofotometryczną. Stosowane metody zostały poddane walidacji i znajdują się w zakresie akredytacji laboratoriów ZHW.

W latach 2010-2014 zbadano 1013 próbek pasz (m.in. nasiona oleiste, śrutę poekstrakcyjną sojową, rzepakową i słonecznikową, mieszanki pełnoporcjowe i uzupełniające dla świń, drobiu i przeżuwaczy, pszenicę, pszenżyto, kukurydzę, otręby pszenne, proso, paszę dla ryb i inne), w tym w kierunku obecności aflatoksyn B1, B2, G1, G2,  447 próbek, ochratoksyny A  234 próbki, deoksyniwalenolu 156 próbek, fumonizyn B1, B2  11 próbek.

W 71 próbkach, czyli w około 7% ogółu analizowanych, stwierdzono obecność mikotoksyn powyżej granic oznaczalności stosowanych metod. W 2 próbkach (0,85 %) wykryto aflatoksyny (1 i 2 µg/kg); w 25 próbkach (5,6%) stwierdzono ochratoksynę A w zakresie stężeń 2,3-499 µg/kg; 24 próbki (15,4%) były zanieczyszczone deoksyniwalenolem w stężeniach 76-1595 µg/kg; 15 próbek (9,1%) zawierało zearalenon w stężeniach 52-457 µg/kg; natomiast 5 próbek (45,5%) było zanieczyszczonych fumonizynami B1, B2 w zakresie stężeń 10-413 µg/kg.

Spośród dodatnich próbek żadna nie zawierała wyższych stężeń mikotoksyn niż zalecane wartości orientacyjne. Podobne rezultaty uzyskano w badaniach kontrolnych prowadzonych we wcześniejszych latach. Wyniki badań wskazują, że narażenie zdrowia zwierząt na mikotoksyny jest raczej niskie. Niemniej, w celu lepszego rozpoznania problemu zagrożeń ze strony mikotoksyn mogących zanieczyszczać pasze, zgodnie z zaleceniami Komisji, należy zwiększyć kontrolę urzędową toksyn grzybowych w zbożach i w produktach zbożowych przeznaczonych bezpośrednio do skarmiania zwierząt i produkcji mieszanek paszowych, ze szczególnym uwzględnieniem jeszcze mało rozpoznanej obecności toksyn T-2 i HT-2. Ponadto istnieje pilna potrzeba stosowania do oznaczania mikotoksyn metod wieloskładnikowych. Każda próbka powinna być analizowana na obecność wszystkich najważniejszych z toksykologicznego punku widzenia mikotoksyn, ponieważ jedna próbka może być zanieczyszczona równocześnie kilkoma mikotoksynami.

 

Słowa kluczowe: mikotoksyny, pasze, urzędowa kontrola.

Keywords: mycotoxins, animal feed, official control.

 

: mycotoxins, animal feed, official control.