twitter

image1 image1 image1 image1

Probiotyczne dodatki paszowe w żywieniu zwierząt

Probiotcs feed additives in animal feeding

Krzysztof Kwiatek, Zbigniew Osiński, Ewelina Patyra

Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach

Zakład Higieny Pasz

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) 1831/2003 na terenie całej UE  wprowadzono w 2006 roku zakaz stosowania antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Efektem ubocznym tego zakazu było nasilenie sięwystępowania zaburzeńpokarmowych i pogorszenia efektów produkcyjnych u zwierząt gospodarskich.  Z tych względów narastała potrzeba znalezienia skutecznej alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Zainteresowania badawcze zostały skierowane, między innymi,  w kierunku dobrotliwych mikroorganizmów, określanych mianem probiotyków. Termin ten wywodzi sięz języka greckiego i oznacza „dla życia”. Za probiotyki uważane sąprodukty zawierające żywe i/lub martwe mikroorganizmy, jak i dostarczone przez nie substancje, które przyczyniająsiędo stabilizacji równowagi populacji mikroorganizmów, jak teżaktywności enzymatycznej w przewodzie pokarmowym, przez co wywierajądodatni wpływ na wzrost i rozwój zwierząt. Głównym zadaniem mikroflory probiotycznej jest utrzymanie równowagi mikrobiologicznej przewodu pokarmowego. Stąd  powinna cechowaćsięona bardzo dobrąadhezjądo receptorów enterocytów nabłonka jelit, zdolnościądo szybkiego namnażania sięi zasiedlania przewodu pokarmowego, odpornościąna niskie pH, konkurencyjnościąw stosunku do mikroflory patogennej, brakiem zjadliwości dla organizmu gospodarza. Wysoce pożądane jest natomiast wywieranie korzystnego wpływu na organizm docelowy. W piśmiennictwie często podkreśla się, że skutecznośćpodawanych zwierzętom preparatów probiotycznych jest zbliżona do efektów uzyskiwanych w wyniku zastosowania antybiotyków paszowych, np. w eliminacji bakterii patogennych. W przypadku stosowania preparatów probiotycznych jako naturalnych stymulatorów wzrostu unika sięskutków ubocznych występujących po podawaniu chemioterapeutyków, a także istnieje niskie prawdopodobieństwo ich przedawkowania.

Zgodnie z unijnym rejestrem dodatków paszowych, wśród mikroorganizmów probiotycznych dopuszczonych do stosowania jako dodatki paszowe w żywieniu zwierząt gospodarskich na terenie krajów Unii Europejskiej znajdująsięgłównie drobnoustroje Gram-dodatnie należące do rodzaju Bacillus (B. cereus var. toyoi licheniformis, B. subtilis), Enterococcus (E. faecium), Lactobacillus (L. acidophilus, L. casei, L. farciminis, L. plantarum, L. rhamnosus), Pedicoccus (P. acidilactic), Streptococcus (S. infantarius), Bifidobacterium (B. thermophilum, B. pseudolongum) oraz drożdże Saccharomyces cerevisiae i Kluyveromyces.

Preparaty probiotyczne mogązawieraćjeden lub kilka szczepów mikroorganizmów i byćpodawane zwierzęciu w formie dodatków mikrobiologicznych, pojedynczych lub zmieszanych z innymi substancjami. Sąpodawane per os jako proszek lub zawiesina, tabletki, granulki. Probiotyki dostarcza sięzwierzętom z wodąpitnąlub jako dodatek do paszy pełnoporcjowej lub do premiksów. Czasem w obrocie widzimy preparaty probiotyczne pod postaciąmieszanek paszowych uzupełniających. Probiotyki dzięki swoim właściwościom stosowane sąpraktycznie u wszystkich zwierząt gospodarskich. Przyczyniająsiędo poprawy zdrowotności zwierząt poprzez ograniczenie występowania biegunek i zmniejszenie zasiedlania przewodu pokarmowego przez enteropatogeny, w szczególności u młodych zwierząt, zwiększanie odporności na stres, przyrostów masy ciała oraz poprawęwykorzystania składników paszy.

Współczesna koncepcja stosowania probiotyków zakłada wprowadzenie do diety żywych bakterii w takiej formie, aby przetrwały w górnym odcinku przewodu pokarmowego, a następnie były aktywne w jelicie grubym. Obecnie wiadomo, że cechy probiotyczne nie sązwiązane z rodzajem bakterii, ale z wyselekcjonowanymi szczepami z danego rodzaju. Za szczepy probiotyczne uznawane sątylko te, które wykazujązdolnośćprzeżycia i kolonizacji w warunkach przewodu pokarmowego człowieka i zwierząt, wpływająkorzystnie na równowagęmikroflory jelitowej oraz stymulująfunkcje immunologiczne organizmu.

W opracowaniach dotyczących mechanizmu działania bakterii probiotycznych zwraca sięuwagęna dwa zasadnicze kierunki pozytywnego oddziaływania preparatów probiotycznych. Pierwszy, często określany jako efekt odżywczy, dotyczy korzystnego oddziaływania na przewód pokarmowy, produkcjęenzymów, witamin i antybakteryjnych bakteriocyn. Drugi mechanizm działania prozdrowotnego polega na zwiększaniu odporności  śluzówki jelit na kolonizacjęprzez patogeny oraz stymulowanie naturalnych mechanizmów odpornościowych.

W ostatnim okresie prowadzona jest rejestracja polskiego preparatu probiotycznego pod nazwąLavipan®. Preparat ten stanowi mieszaninębakterii kwasu mlekowego, drożdży i substancji ziołowych. W składzie preparatu mamy takie szczepy jak: Lactococcus lactis IBB 500>107 CFU/kg, Carnobacterium divergens S-1 KPP 2012p>107 CFU/kg,  Lactobacillus casei/paracasei ŁOCK 0920>107 CFU/kg, Lactobacillus brevis ŁOCK 0944>107 CFU/kg,  Lactobacillus plantarum ŁOCK 0945> 107 CFU/kg, Saccharomyces cervisae ŁOCK 0140>106 CFU/kg.  Starannie dobrane szczepy bakterii i drożdży probiotycznych odznaczająsięunikalnymi właściwościami w zakresie produkcji bakteriocyn (naturalnych antybiotyków produkowanych przez floręjelitową) oraz bioneutralizacji toksyn grzybowych i bakteryjnych. Zastosowane w preparacie szczepy bakterii mlekowych charakteryzująsięsilnąaktywnościąhamowania wzrostu szczepów patogennych, zarówno G- (Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis, Shigella sonnei S) jak i  G+ (Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis, Listeria monocytogenes, Listeria innocua). Z praktycznego punktu widzenia ciekawy jest fakt korzystnego wpływu preparatu  Lavipan®na efektywnośćszczepionek, czego wyrazem jest m.in.  wzrost produkcji przeciwciałswoistych dla wirusa rzekomego pomoru drobiu (ND). W licznych badaniach naukowych wykazano wysokąefektywnośćprodukcyjnąpreparatu probiotycznego Lavipan®w żywieniu kurcząt brojlerów, indyków rzeźnych i prosiąt. Preparat ten jest przedmiotem badańw ramach projektu naukowego finsowanego przez NCBiR. Mając powyższe na uwadze, preparat Lavipan®jest szczególnie rekomendowany do stosowania u zwierząt w początkowym okresie życia. W przypadku kurcząt brojlerów minimalny okres stosowania preparatu  w początkowym okresie życia wynosi 14 dni, z tego względu w zależności od zastosowanego systemu żywienia powinien on byćpodawany w pierwszej lub w  dwóch pierwszych mieszankach pełnoporcjowych. W przypadku mieszanek paszowych dla indyków rzeźnych minimalny okres stosowania  preparatu probiotycznego, to 14-21 dni, a optymalny to okres odchowu, czyli stosowania dwóch pierwszych mieszanek paszowych (5-6 tyg. życia). Wyniki badańnaukowych wskazują, że wymiernym efektem stosowania preparatu probiotycznego Lavipan®jest poprawa wskaźników produkcyjnych, takich  jak przyrosty masy ciała i wykorzystanie paszy, z tego względu największe korzyści można osiągnąc stosując Lavipan®w całym cyklu produkcyjnym.

Obecnie na terenie UE zarejestrowanych jest 30 preparatów probiotycznych przeznaczonych do żywienia zwierząt w formie dodatków paszowych. Ich szerokie zastosowanie w żywieniu zwierząt gospodarskich i drobiu wynika z tego, iżstanowiąnaturalnąalternatywędla stosowanych do niedawna antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Podobnie jak ASW wpływająone na poprawęprzyrostów masy ciała zwierząt, zwiększone wykorzystanie składników paszy oraz zmniejszenie częstości występowania biegunek u młodych zwierząt. Ponadto dająlepsze podstawy do rozwoju produkcji ekologicznej i poprawy bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego poprzez obniżenie prawdopodobieństwa występowania pozostałości substancji przeciwbakteryjnych w tkankach, mleku oraz jajach

Słowa kluczowe: probiotyk, dodatek paszowy, kontrola urzędowa.

Keywords: probiotic, feed additive, official control.