twitter

image1 image1 image1 image1

Metody oznaczania kokcydiostatyków w urzędowej kontroli pasz

Methods for determination of coccidiostats used in Official Feed Control

Konrad Pietruk, Małgorzata Olejnik, Teresa Szprengier-Juszkiewicz, Piotr Jedziniak, Edyta Protasiuk, Beata Korycińska, Iwona Szymanek-Bany

Zakład Farmakologii i Toksykologii

Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy,
al. Partyzantów 57, Puławy

Kokcydiostatyki jako dodatki paszowe są powszechnie stosowane w profilaktyce i leczeniu kokcydiozy – choroby pasożytniczej mającej istotne znaczenie ekonomiczne w chowie drobiu. Stosowanie kokcydiostatyków jako dodatków paszowych w krajach UE zostało uregulowane poprzez rozporządzenie WE 1831/2003 natomiast konieczność urzędowej kontroli pasz została wprowadzona na podstawie Rozporządzenia WE 882/2004.

Kontrola stosowania kokcydiostatyków w Polsce przeprowadzana jest zgodnie z Planem Urzędowej  Kontroli Pasz, który w 2015 roku zakłada przebadanie pasz docelowych, pasz niedocelowych i premiksów w kierunku obecności lub zawartości następujących kokcydiostatyków: diklazuril, lazalocyd, maduramycyna, monenzyna, narazyna, nikarbazyna, robenidyna i salinomycyna. Dodatkowo plan zakłada  badanie obecności kokcydiostatyków w próbkach pasz pochodzących z szarż czyszczących.

Zawartość kokcydiostatyków w paszach docelowych najczęściej oznaczana jest  przy użyciu metod analitycznych opisanych w normach europejskich i w rozporządzeniu Komisji WE 152/2009.  Dużo większym wyzwaniem okazuje się oznaczanie zanieczyszczeń kokcydiostatykami  pasz niedocelowych.  Wspomniane metody opracowano pod kątem oznaczania zawartości kokcydiostatyków w paszach, w związku z czym zakresy robocze są nieodpowiednie do analizy pasz niedocelowych. Ponadto większość metod została przygotowana w celu oznaczania w paszach pojedynczych kokcydiostatyków, co powoduje konieczność przeprowadzenia kilku analiz w celu oznaczenia wszystkich wymaganych w planie kokcydiostatyków.

Biorąc pod uwagę problemy związane z oznaczaniem kokcydiostatyków w paszach niedocelowych, w Zakładzie Farmakologii i Toksykologii opracowano metodę oznaczania zanieczyszczeń kokcydiostatykami pasz niedocelowych, wykorzystującą derywatyzację pokolumnową opartą o normę PN-EN ISO 14183. Głównymi ograniczeniami tej metody jest jej niewielka praktyczność, ze względu na małą liczbę analitów (lazalocyd, monenzyna, narazyna i salinomycyna) i niewystarczająca selektywność, na którą miała wpływ duża różnorodność analizowanych pasz. Skomplikowany skład pasz był powodem uzyskiwania  niepowtarzalnych i wątpliwych wyników analiz. W celu wyeliminowania ograniczeń metody opartej o normę, opracowano procedurę analityczną wykorzystującą wysokosprawną chromatografię cieczową połączoną z tandemową spektrometrią mas. Za pomocą tej metody można oznaczyć 15 kokcydiostatyków na poziomie zanieczyszczeń podczas pojedynczej analizy. W zakresie metody znajduje się 11 kokcydiostatyków autoryzowanych: dekokwinat, diklazuril, halofuginon, lazalocyd, maduramycyna, monenzyna, narazyna, nikarbazyna, robenidyna, salinomycyna, semduramycyna, a także 4 kokcydiostatyki nie posiadające autoryzacji: amprolium, etopabat, klopidol i toltrazuril. Ekstrakcje analitów przeprowadzono przy użyciu zasadowego, a następnie kwaśnego roztworu metanolu. Zastosowanie podwójnej ekstrakcji pozwoliło na zwiększenie wydajności procesu ekstrakcji. Rozdział chromatograficzny przeprowadzono przy użyciu roztworu mrówczanu amonu i mieszaniny acetonitrylu, metanolu i mrówczanu amonu w programie gradientowym. Zadowalający rozdział analitów uzyskano w czasie poniżej 25 min. Połączenie efektywnego sposobu przygotowania próbki i nowoczesnej techniki detekcji, jaką jest spektrometria mas, pozwoliło na osiągniecie wysokiej selektywności metody niezależnie od badanej paszy. Przydatność opracowanej metody potwierdzono podczas procesu walidacji. Granice wykrywalności dla poszczególnych analitów zawierały się w zakresie 0,002-0,14 mg/kg, granice oznaczalności mieściły się w zakresie 0,004 – 0,22 mg/kg. Współczynniki zmienności dla odtwarzalności wewnątrzlaboratoryjnej dla wszystkich analitów były niższe od 25%, natomiast odzyski mieściły się w zakresie 81-113% w zależności od analitu. Opracowana metoda uzyskała zadowalające wyniki w badaniach miedzy-laboratoryjnych organizowanych przez Wspólnotowe Laboratorium Referenycyjne w Geel (Belgia) (z-score poniżej 1.0 dla wszystkich obecnych w próbkach kontrolnych kokcydiostatyków).

Słowa kluczowe: kontrola urzędowa pasz, kokcydiostatyki, metody.

Keywords: official feed control, coccidiostats, methods.