twitter

image1 image1 image1 image1

Rodzaje i stężenia kongenerów dioksyn, furanów i dl-PCB w krajowych materiałach paszowych

Jadwiga Piskorska-Pliszczyńska, Sebastian Maszewski, Szczepan Mikołajczyk, Małgorzata Warenik-Bany, Łukasz Góraj

Zakład Radiobiologii Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy, Al. Partyzantów 57, 24-100 Puławy

Streszczenie. Kontrola dioksyn w materiałach, dodatkach i mieszankach paszowych objęta jest ustawodawstwem unijnym. Głównym celem przepisów jest ograniczenie narażenia ludzi na toksyczne działanie dioksyn i związków pokrewnych. Obecne w paszach dioksyny (PCDD, PCDF, dl-PCB) podlegają bioakumulacji w tkankach zwierząt (głównie w tkance tłuszczowej), a następnie przenikają do łańcucha żywieniowego, stanowiąc zagrożenie dla zdrowia ludzi. Żywność pochodzenia zwierzęcego (mięso, mleko, jaja) stanowi główne źródło dioksyn dla człowieka (ponad 80%).

Unia Europejska określiła dopuszczalne limity dla dioksyn, furanów i dl-PCB, wymagania dla metod pobierania próbek oraz metod analitycznych, a także zaleciła urzędową kontrolę pasz. W paszach badaniom podlega 7 PCDD (polichlorowane dibenzo-p-dioksyny), 10 PCDF (polichlorowane dibenzofurany) i 12 dl-PCB (dioksynopodobne PCB). Prowadzone krajowe urzędowe badania kontrolne, obejmujące wszystkie kategorie materiałów paszowych, pozwalają ocenić, które z badanych 29 kongenerów wpływają na ogólną toksyczność pasz (wyrażoną w WHO-TEQ) i jakie są źródła tych związków w paszach. Spośród 875 próbek pasz i materiałów paszowych badanych w latach 2005-2010 tylko w 18 próbkach
(2% wszystkich badanych) stwierdzono dioksyny w stężeniach przekraczających dopuszczalne limity. Były to mączki rybne (n=13), mieszanki paszowe (n=2), kukurydza (n=2) oraz roślinne kwasy tłuszczowe (n=1). Powtarzające się, charakterystyczne profile kongenerów, podobne do profili dioksyn w rybach bałtyckich, pozwalają stwierdzić, że głównym źródłem dioksyn w skażonych paszach były mączki rybne. Skażenia mączek spowodowane były w ok. 14% przez PCDD, w 37% przez PCDF oraz w 51% przez dl-PCB. Podobnie w skażonych dioksynami mieszankach paszowych 11% stanowiły PCDD, 38% PCDF oraz 51% dl-PCB. Spośród PCDF w najwyższych stężeniach występowały 2, 3, 7, 8-TCDF i 2,3,4,7,8-PeCDF, zaś spośród dl-PCB-PCB 118, 105, 156. Zupełnie inny był profil kongenerów w skażonej kukurydzy o nieznanym źródle skażenia. Najwięcej stwierdzono PCDD (78%), mniej PCDF (21%) i śladowe ilości dl-PCB. Źródłem tych skażeń mogły być procesy suszenia z zastosowaniem np. przepracowanych olejów.