twitter

image1 image1 image1 image1

Rezultaty krajowych badań nad bezpieczeństwem pasz genetycznie zmodyfikowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich

Sylwester Świątkiewicz, Beata Szymczyk, Małgorzata Świątkiewicz, Anna Arczewska-Włosek, Juliusz Strzetelski, Franciszek Brzóska, Iwona Furgał-Dierżuk, Marta Twardowska, Jan Markowski, Małgorzata Mazur, Zbigniew Sieradzki, Zygmunt Pejsak, Grzegorz Tomczyk, Zenon Minta, Dariusz Bednarek, Wojciech Kozaczyński, Michał Reichert, Krzysztof Kwiatek

W okresie ostatnich 20 lat nastąpił dynamiczny rozwój technik inżynierii genetycznej, pozwalających na wytwarzanie roślin genetycznie zmodyfikowanych (GM), tj. roślin posiadających wbudowany do genomu obcy gatunkowo fragment informacji genetycznej (tzw. transgen). W przeciwieństwie do wcześniejszych metod pracy hodowlanej, wprowadzenie transgenu pozwala, poprzez syntezę nowego białka w organizmie, na szybkie uzyskanie roślin o zaplanowanych cechach.  Zdecydowaną większość uprawianych obecnie na skalę komercyjną roślin GM stanowią rośliny transgeniczne pierwszej generacji, tj. zmodyfikowane w celu uzyskania korzystnych cech agrotechnicznych (bez zmiany składu chemicznego roślin), takich jak np. tolerancja na działanie herbicydów czy też odporność na insekty. Na rynku paszowym Unii Europejskiej dopuszczone do obrotu są odmiany GM takich roślin jak soja, kukurydza, bawełna i rzepak.

Zagadnienie stosowania materiałów paszowych pochodzących z genetycznie zmodyfikowanych roślin uprawnych w żywieniu zwierząt wzbudza jednak, pomimo wykonania wielu szczegółowych badań, znaczne kontrowersje. Są one związane głównie z oddziaływaniem upraw roślin GM na środowisko naturalne, w tym możliwości toksycznego wpływu zmodyfikowanego białka na niektóre, niedocelowe gatunki owadów oraz ewentualnego transferu transgenicznego DNA do innych organizmów i jego rozprzestrzeniania się w środowisku. Obawy dotyczące bezpieczeństwa żywności i materiałów paszowych GM dotyczą natomiast ewentualnego wpływu zmodyfikowanego DNA i białka, będącego produktem jego ekspresji, na układ immunologiczny oraz inne tkanki organizmu zwierząt i ludzi. Wątpliwości wzbudza również teoretyczna możliwość wchłaniania w przewodzie pokarmowym i przechodzenia transgenicznego DNA i nowych białek do tkanek oraz produktów spożywczych pochodzenia zwierzęcego.

Biorąc pod uwagę fakt, że w krajowej opinii publicznej stosowanie roślin transgenicznych, jako materiałów paszowych, nadal wywołuje duże kontrowersje - w Instytucie Zootechniki PIB w Krakowie, we współpracy z Państwowym Instytutem Weterynaryjnym PIB w Puławach, podjęto stosowne badania. Ich celem było określenie bezpieczeństwa stosowania pasz GM w żywieniu różnych grup zwierząt gospodarskich, tj. kurcząt rzeźnych, kur nieśnych, tuczników, loch, krów mlecznych i cieląt oraz w doświadczeniu wielopokoleniowym na szczurach laboratoryjnych. Badaniami objęto materiały paszowe dopuszczone do obrotu w UE, o największym praktycznym znaczeniu w produkcji zwierzęcej, tj. poekstrakcyjną śrutę sojową produkowaną z soi HT (odmiana MON-40-3-2, Roundup Ready) oraz ziarno kukurydzy Bt (MON 810, DKC 3421YG). Jako materiały paszowe kontrolne (niezmodyfikowane), w badaniach stosowano poekstrakcyjną śrutę sojową i ziarno kukurydzy pochodzące z roślin konwencjonalnych. W przypadku kukurydzy była to odmiana DKC 3420, rodzicielska w stosunku do badanej odmiany GM.

Układ eksperymentalny wszystkich doświadczeń był podobny: grupa I, kontrolna - dieta zawierająca ziarno kukurydzy i poekstrakcyjną śrutę sojową linii konwencjonalnych, II - ziarno kukurydzy linii konwencjonalnej i poekstrakcyjna śruta sojowa GM (HT), III - ziarno kukurydzy GM (Bt) i poekstrakcyjna śruta sojowa linii konwencjonalnej, IV - ziarno kukurydzy i poekstrakcyjna śruta sojowa z roślin GM. W doświadczeniach określano wpływ stosowania badanych materiałów paszowych GM na uzyskiwane wskaźniki produkcyjne, status metaboliczny i zdrowotny organizmu, jakość uzyskiwanych produktów oraz transfer transgenicznego DNA w organizmie, w tym możliwość jego obecności w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego.

Wyniki uzyskane w omawianych badaniach pozwalają na sformułowanie następujących uogólnień dotyczących bezpieczeństwa stosowania poekstrakcyjnej śruty sojowej produkowanej z roślin GM (Roundup Ready) oraz śruty z ziarna kukurydzy GM (Bt, MON 810) w żywieniu zwierząt gospodarskich:

— nie stwierdzono negatywnego wpływu poekstrakcyjnej śruty sojowej z soi RR i śruty z ziarna kukurydzy MON 810 na wskaźniki produkcyjne, jakość uzyskiwanych produktów odzwierzęcych oraz status metaboliczny i zdrowotny organizmu, w tym efektywność odpowiedzi immunologicznej - co wskazuje, że badane, genetycznie zmodyfikowane materiały paszowe są równoważne pokarmowo, w żywieniu drobiu, trzody chlewnej i bydła, z odpowiednimi paszami konwencjonalnymi (ziarnem kukurydzy i poekstrakcyjną śrutą sojową),

— brak obecności transgenicznego DNA w dalszych częściach przewodu pokarmowego (począwszy od treści jelit cienkich) świadczy o wysokiej efektywności jego trawienia u badanych grup zwierząt gospodarskich oraz ogranicza możliwość przechodzenia aktywnych fragmentów łańcucha kwasu nukleinowego do organizmu. Nie wykazano obecności transgenicznego DNA w narządach wewnętrznych, krwi, tkance mięśniowej, mleku i jajach, co wskazuje na brak pasażu wykrywalnych fragmentów transgenów z przewodu pokarmowego do organizmu badanych gatunków oraz bezpieczeństwo konsumpcji przez człowieka produktów pochodzenia zwierzęcego,

— opracowane do chwili obecnej wyniki badań wielopokoleniowych na szczurach laboratoryjnych (do pokolenia F5), w zakresie parametrów wzrostowych i rozrodczych oraz statusu metabolicznego i zdrowotnego zwierząt, nie wskazują na szkodliwy wpływ badanych materiałów paszowych GM na organizm,

— wnioski wynikające z wykonanego zadania dotyczą wyłącznie badanych genetycznie zmodyfikowanych materiałów paszowych, tj. poekstrakcyjnej śruty sojowej MON-40-3-2 oraz ziarna kukurydzy MON 810 (DKC 3421YG), tak więc nie powinny być uogólniane i przenoszone na inne niż wymienione materiały paszowe uzyskiwane z roślin GM.