twitter

image1 image1 image1 image1

Problem zanieczyszczeń mikologicznych i mikotoksykologicznych pasz w świetle aktualnych badań

Jan Grajewski, Anna Błajet-Kosicka, Magdalena Twarużek

Realizowane od kilku lat badania dotyczące skażenia pasz i ich składników grzybami  pleśniowymi i mikotoksynami wykazały, że jest to problem szczególnie zdrowotny. Potwierdza to Komisja Europejska, która zleca EFSA wydanie opinii naukowej na temat ryzyka dla zdrowia ludzi i zwierząt, związanego z obecnością poszczególnych mikotoksyn w żywności i paszach. Wtórne metabolity pleśni mogą być tworzone albo przez pierwotnie fitopatogeniczne gatunki grzybów (np. Fusarium graminearum), już na roślinach rosnących na polu, albo też podczas magazynowania surowców i pasz przy sprzyjających warunkach do ich rozwoju (np. Penicillium sp., Aspergillus sp.). Mikotoksyny są przyjmowane przede wszystkim drogą pokarmową i poprzez inhalację.

W ostatniej dekadzie znacząco wzrosło zainteresowanie tą tematyką, jak i zrozumienie jakże istotny jest to problem. Skarmianie pasz skażonych toksycznymi pleśniami i ich metabolitami w efekcie końcowym u wielu zwierząt może wywołać mikotoksykozę. Zaobserwowano, że obecność mikotoksyn w dawkach pokarmowych sprzyja występowaniu chorób o etiologii wieloczynnikowej. Wtórne metabolity grzybów są obecnie częstą przyczyną strat w chowie wielkostadnym. Oprócz wywoływania immunosupresji (obniżają sprawność układu odpornościowego) mikotoksyny u większości zwierząt gospodarskich są także przyczyną zahamowania przyrostów masy ciała, wydłużenia czasu tuczu oraz nierzadko zaburzeń w rozrodzie.

Celem badań była kontynuacja programu monitoringowego surowców i pasz, prowadzonego przez Laboratorium Badawcze Mikotoksyn Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego od wielu lat.

Badania były realizowane w latach 2009-2011. Materiał został podzielony na 4 grupy: ziarno zbóż (pszenica, żyto, jęczmień, owies), ziarno kukurydzy, mieszanki paszowe i kiszonki.

Ogólna liczba grzybów została oznaczona w 385 próbach. Pleśnie i drożdże oznaczano według PN ISO 7954: 1999 – z modyfikacją własną (posiew na podłoże YGC, chloramfenikol – 100 ppm, inkubacja 5-7 dni w 25°C). Średnie wartości ogólnej liczby grzybów w poszczególnych grupach i latach zostały zestawione w tabeli 1.

Liczby analiz mikotoksyn były następujące: aflatoksyny (AF) -  276, ochratoksyna A (OTA) - 609, zearalenon (ZEA) – 916, deoksyniwalenol (DON) – 917, fumonizyny (FUM) – 172, toksyna T-2 – 916, toksyna HT-2 – 916 oraz niwalenol (NIV) – 915. Ekstrakcję mikotoksyn przeprowadzono z wykorzystaniem kolumn powinowactwa immunologicznego: AflaTest® (Vicam) dla aflatoksyn oraz Ochraprep® (R-Biopharm Rhône Ltd) dla ochratoksyny A. Ponadto w procesie przygotowania próbek do analizy DON, ZEA, toksyn T-2 i HT-2 oraz niwalenolu wykorzystano kolumny Bond Elut® Mycotoxin oraz kolumny Multi Sep 211 FUM (Romer Labs.) – dla fumonizyn. Mikotoksyny oznaczano metodą HPLC (Merck-Hitachi, Agilent) z detekcją fluorescencyjną oraz MS/MS (AB Sciex). Do derywatyzacji postkolumnowej aflatoksyn zastosowano system Kobra®Cell. Wyniki analizy toksykologicznej przedstawione zostały w tabeli 2.

Wyniki analiz mikologicznych i mikotoksykologicznych potwierdzają problem występowania pleśni i ich wtórnych metabolitów w surowcach i paszach. Stopień zanieczyszczenia był
zależny zarówno od rodzaju mikotoksyny, badanej paszy, jak i roku (szczególnie 2010). Badania powinny być kontynuowane, zwracając większą uwagę na toksyny fuzaryjne w paszach z wyższym udziałem kukurydzy.