twitter

image1 image1 image1 image1

Unijne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i jakości karm przeznaczonych dla zwierząt domowych

(Pet Food). Aspekty prawne i kodeksy dobrych praktyk

Zbigniew Osiński,  Krzysztof Kwiatek

Postęp technologiczny oraz duża podażsurowców, które mogłyby zostaćużyte do skarmiania zwierząt innych niżgospodarskie, będących jednocześnie w większości przypadków odpadami pochodzącymi z sektora spożywczego, wymogły koniecznośćuaktualnienia dotąd obowiązujących przepisów. Nie bez znaczenia jest to, iżsurowce te mogąbyćuznane jako nośnik potencjalnych czynników ryzyka, zarówno dla zwierząt domowych jak i ludzi, co jest związane ze specyfikąrelacji pomiędzy utrzymywanymi zwierzętami a człowiekiem. Dodatkowo należało pogodzićinteresy sektora utylizacji produktów pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi oraz producentów karm, z jednoczesnąochronądobrostanu zwierząt towarzyszących, zapewniając możliwośćkupującym dokonanie świadomego wyboru produktów o odpowiednich parametrach żywieniowych. Wynikiem wspomnianych prac było uchwalenie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady i uchylające dyrektywęRady 79/373/EWG, dyrektywęKomisji 80/511/EWG, dyrektywy Rady 82/471/EWG, 83/228/EWG, 93/74/EWG, 93/113/WE i 96/25/WE oraz decyzjęKomisji 2004/217/WE. Rozporządzenie ustanawia reguły wprowadzania na rynek i stosowania w obrębie Wspólnoty pasz dla zwierząt, w tym innych niżgospodarskie, włącznie z wymogami dotyczącymi etykietowania, pakowania i prezentacji (eksponowania określonych cech). Zgodnie z art. 4 oraz 5 podmioty działające na rynku pasz dla zwierząt niewykorzystywanych do produkcji żywności, w tym domowych, powinny dodatkowo przestrzegaćzasad określonych odpowiednio w art. 15 (wymogi w zakresie bezpieczeństwa pasz), art. 16 (prezentacja) , 18 i 20 (monitorowanie i odpowiedzialność) rozporządzenia (WE) nr 178/2002 oraz art. 4 ust. 1 (obowiązki podmiotu) rozporządzenia (WE) nr 183/2005 mimo, że pierwotnie nie zostało to wskazane w zakresie wspomnianych aktów prawnych. Naczelnymi zasadami prawodawcy było ustanowienie takich wymogów wobec karm dla zwierząt aby były bezpieczne i nie wywierały bezpośredniego negatywnego wpływu na środowisko lub dobrostan zwierząt, a działania producentów gwarantowałyby dodatkowo, że te produkty nie zmieniałyby swojego stanu (w okresie przydatności), nie były zafałszowane, przydatne do określonego celu i o właściwej jakości handlowej, opatrzone etykietą, zapakowane i prezentowane zgodnie z postanowieniami prawodawstwa wspólnotowego. Zasady te, jak można zauważyć, dotycząrównieżpasz przeznaczonych dla zwierząt gospodarskich i stanowiątrzon działańwobec sektora paszowego, a mających na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa w łańcuchu żywnościowym. Partnerem w konsultacjach Komisji Europejskiej w większości działańdotyczących karm dla zwierząt towarzyszących, w tym opracowywaniu kodeksów dobrych praktyk jest European Pet Food Industry Federation FEDIAF (Europejska Federacja Przemysłu Karm dla Zwierząt Domowych). Organizacja ta przyjęła wewnętrzny zbiór norm skierowanych do producentów, które mająna celu zapewnienie w produkowanych karmach odpowiedniej wartości wszystkich składników odżywczych, zgodnie z zaleceniami żywieniowymi, niezbędnych dla psów i kotów. Ma to nie tylko ułatwićustalanie składu karm, ale równieżzapewnićzdrowąkonkurencjęcenowąpomiędzy producentami, chroniąc przy tym konsumenta przed zakupem tanich a niepełnowartościowych produktów, które mogłyby pogorszyćdobrostan zwierząt domowych. Powstałtakże kodeks pod nazwą:  „Przewodnik dla dobrej praktyki wytwarzania  bezpiecznych karm dla zwierząt domowych FEDIAF”, który pomaga wdrożyći utrzymaćsystem HACCP w wytwórniach karm dla zwierząt domowych.  Odrębnym zagadnieniem sąregulacje prawne dotyczące stosowania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w karmach dla zwierząt domowych. W rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009, które zastąpiło 1774/2002 ustanowiono przepisy dotyczące ochrony zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego w zakresie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i uzyskanych z nich produktów pochodnych, aby zapobiec rozprzestrzenianiu sięzagrożeńdla zdrowia publicznego i zdrowia zwierząt. Ponadto określono warunki w jakich produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego mogąbyćstosowane w paszach, karmach dla zwierząt domowych oraz do różnych innych celów. Obejmuje to przywóz, gromadzenie i przemieszczanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz produktów pochodnych. Podmioty produkujące karmy dla zwierząt domowych, które uważa sięiżwykonująpowyższe czynności, powinny byćzatwierdzone przez właściwy organ oraz miećwdrożony system HACCP. Musząone dysponowaćodpowiednimi pomieszczeniami i urządzeniami w celu całkowicie bezpiecznego przechowywania i obróbki otrzymywanych materiałów oraz usuwania niezużytych produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego pozostałych po produkcji karm. Pewne elementy postępowania z karmami i surowcami do ich produkcji uszczegóławia rozporządzenie (WE) 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach w myśl tej dyrektywy. Ustalono w tym dokumencie procedury importu do krajów UE oraz tranzytu przez ich terytorium surowców do produkcji karm na bazie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. Określono równieżwarunki uzyskania tzw. punktu końcowego, który oznacza iżtaki produkt nie stwarza istotnego zagrożenia dla łańcucha żywnościowego, co wiąże sięz łagodzeniem pewnych wymagań. W Polsce organami odpowiedzialnymi w rozumieniu przepisów omawianych rozporządzeń, za egzekwowanie spełniania przez podmioty prawodawstwa weterynaryjnego dotyczącego karm dla zwierząt domowych sąInspekcja Weterynaryjna oraz Inspekcja Jakości Handlowej. Ustawa o paszach z dnia 22 lipca 2006 r. (Dz. U. Nr 144, poz. 1045, z późn. zm.) w art. 33, ust. 2 wskazuje, iż Organy Inspekcji Handlowej sprawują, zgodnie z przepisami o Inspekcji Handlowej, nadzór nad obrotem detalicznym paszami przeznaczonymi dla zwierząt domowych, z wyłączeniem obrotu tymi paszami prowadzonego przez zakłady lecznicze dla zwierząt. Kompetencje Inspekcji Weterynaryjnej wynikająz konieczności nadzoru nad produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego, do których zalicza sięsurowce jak i same karmy dla zwierząt domowych. Na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii (www.wetgiw.gov.pl) znajduje sięwykaz zatwierdzonych zakładów wytwarzających karmy dla zwierząt domowych (Sekcja VIII listy zakładów sektora utylizacyjnego zatwierdzonych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1069/2009) wraz z numerem zatwierdzenia, określeniem profilu działalności, typów wytwarzanych produktów i ewentualnym podaniem działalności towarzyszącej. Stanowi to wraz z właściwymi kontrolami potwierdzenie właściwego nadzoru nad tym sektorem.